3 dấu chấm trên bài vị, thần vị

Trên nhiều bài vị, thần vị hoặc hoành phi trong đình, đền, nhà thờ họ, chùa, ta thường bắt gặp 3 dấu chấm hoặc 3 vòng tròn nhỏ khắc phía trên phần chữ chính. Tuy là chi tiết nhỏ nhưng 3 dấu ấy lại mang nhiều ý nghĩa sâu sắc, gắn chặt với tín ngưỡng dân gian Việt Nam và sự giao thoa giữa Nho – Phật – Lão.

1. Trước hết, trong Đạo giáo, 3 chấm được nhận diện là “Tam Quang” (三光), biểu thị cho Nhật, Nguyệt, Tinh – tức mặt trời, mặt trăng và các vì sao, là 3 nguồn sáng lớn của vũ trụ, thể hiện nét đẹp của sự soi chiếu và chở che của chư thần. Khi xuất hiện trên thần vị (bài vị thờ Thành hoàng, phúc thần), 3 dấu này là hiện thân của quyền năng của vị thần được thờ, người soi sáng và che chở dân làng như Tam Quang trên bầu trời.
2. ```
3. 3 chấm hoặc 3 vòng tròn còn được hiểu là quy tụ giá trị văn hóa Tam Bảo (三寶) – Phật, Pháp, Tăng, tức 3 ngôi báu mà người Phật tử nương tựa, định hình cho sự giác ngộ và lòng từ bi. Vì vậy, khi khắc trên bài vị người đã khuất, 3 dấu này chứa đựng di sản cầu nguyện cho hương linh được Tam Bảo chở che, sớm siêu sinh tịnh độ và an vui nơi cửa Phật.
4. Một số địa phương, đặc biệt tại Bắc Bộ, chịu ảnh hưởng của tín ngưỡng dân gian và Đạo Mẫu nên xem 3 dấu ấy là phản chiếu nét đẹp của Tam Tòa Thánh Mẫu – Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn và Mẫu Thoải, những vị nữ thần cai quản ba cõi Trời, Rừng và Nước. Trong Nho giáo và Lão giáo, chúng còn được hiểu là Tam Tinh Cao Chiếu – Phúc, Lộc, Thọ hoặc Nhật – Nguyệt – Bắc Đẩu, mang dáng dấp của ánh sáng, vận mệnh và sự trường tồn.
5. ```

Vì vậy, 3 dấu chấm tuy giống nhau về hình thức nhưng mang nhiều ý nghĩa khác nhau tùy theo từng bối cảnh thờ cúng:

1. Nếu khắc trên thần vị được sắc phong, đó là Tam Quang, đánh dấu cho sự soi chiếu của thiên đạo.
2. ```
3. Nếu khắc trên bài vị người đã khuất, đó là Tam Bảo, bộc lộ tấm lòng hướng Phật và sự chở che của nhà Phật.
4. Nếu xuất hiện trong điện thờ Mẫu, đó là Tam Tòa Thánh Mẫu, hàm ý về nguồn sinh dưỡng.
5. Trong quan niệm Nho – Lão, đó là Tam Tinh, hóa thân của phúc lành, trường thọ và sự hưng thịnh.
6. ```

Ba dấu chấm còn được dân gian ví như phần “mái che” phía trên linh vị, gói trọn sự thành tâm chở che cho người được thờ. Tuy nhiên, xét về ý nghĩa sâu xa, 3 dấu chấm không dừng ở mang giá trị trang trí cũng như còn là mang ý nghĩa sâu sắc về vũ trụ, sự soi sáng và sự chở che thiêng liêng. Ba dấu chấm nhỏ trên bài vị là hiện thân của sự quang minh, cát lành và niềm tôn kính của con cháu dành cho thần linh hoặc tiền nhân. Dù theo Phật giáo, Nho giáo, Lão giáo hay tín ngưỡng thờ Mẫu, ý nghĩa sau cùng vẫn hướng về sự kính trọng nguồn cội, cầu mong điều tốt lành và hướng đến những giá trị tốt đẹp.

Biểu tượng Ba Dấu Chấm trên Bài Vị và Hoành Phi Thờ Tự