Tìm hiểu về dòng họ Ngô ở Kinh Bắc – vùng đất địa linh nhân kiệt

Vùng đất địa linh nhân kiệt Kinh Bắc từ lâu được biết đến là nơi quy tụ linh khí trời đất, sinh ra nhiều bậc hiền tài. Phương ngôn nổi tiếng ca ngợi vùng đất: "Một giỏ ông đồ – một bông ông cống – một đống Tiến sĩ – một bị Trạng nguyên – một thuyền Bảng nhãn." Kinh Bắc dẫn đầu cả nước về số người đỗ đại khoa, chiếm gần 1/4 tổng số Tiến sĩ Việt Nam nhờ sự góp sức đáng kể từ các dòng họ khoa bảng có lịch sử lâu đời, trong đó ưu tiên hàng đầu là họ Ngô tại làng Vọng Nguyệt, Yên Phong, Bắc Ninh.

Giai ma bi an phong thuy dong ho ngo xu kinh bac

Nguồn gốc dòng họ Ngô bắt đầu từ cụ tổ Ngô Nguyên, người có quan hệ họ hàng với bà Ngô Thị Ngọc Giao – phi tần vua Lê Thái Tông và mẹ vua Lê Thánh Tông. Sau vụ án Lệ Chi Viên (1442), cụ Ngô Nguyên lánh nạn về làng Vọng Nguyệt, được quan Chu Đình Cần che chở và gả con gái Chu Thị Bột làm vợ. Truyền thuyết kể rằng một thầy địa lý người Trung Quốc từng đến làng, truyền lại câu nói bí ẩn: "Sừng trâu bầu giác vườn quýt ao lác. Ai có tiền bạc lão bán cho." Chỉ cụ tổ Ngô Nguyên hiểu được ý nghĩa, mời thầy vào chỉ ra thế đất phong thủy đặc biệt bên vườn quýt cạnh ao lác, còn được hướng dẫn cách lập từ đường tổ tiên. Từ đó, dòng họ Ngô phát triển và nổi danh với nhiều đời khoa bảng.

Ngu%E1%BB%93n%20g%E1%BB%91c%20d%C3%B2ng%20h%E1%BB%8D%20Ng%C3%B4%20v%C3%A0%20truy%E1%BB%81n%20thuy%E1%BA%BFt%20phong%20th%E1%BB%A7y

Ngũ đại liên trúng – Huyền thoại 5 đời đỗ Tiến sĩ là dấu ấn khoa bảng đặc biệt của dòng họ Ngô. Ở chi trưởng họ Ngô có 5 đời liên tiếp đỗ đại khoa, gồm: Ngô Ngọc (Hoàng giáp, 1487), Ngô Nhân Hải (Hoàng giáp, 1508), Ngô Nhân Trừng (Hoàng giáp, 1580), Ngô Nhân Triệt (Đồng Tiến sĩ, 1607) và Ngô Nhân Tuấn (Đồng Tiến sĩ, 1640). Chi thứ của họ Ngô di cư vào Nghệ An và lập nên dòng họ Ngô Lý Trai, cũng giữ gìn nếp xưa với 5 đời liên tục đỗ Tiến sĩ. Đặc biệt nhất là cha con Ngô Chí Chi và Ngô Chí Hòa cùng đỗ trong một khoa thi, được vua ban tặng tấm biển vàng với dòng chữ: “Khoa danh thiên hạ hữu phụ tử thế gian vô” – việc cha con cùng đỗ đại khoa là chuyện hiếm gặp trong lịch sử.

Huy%E1%BB%81n%20tho%E1%BA%A1i%205%20%C4%91%E1%BB%9Di%20%C4%91%E1%BB%97%20Ti%E1%BA%BFn%20s%C4%A9

Chu Thị Bột, vợ cụ Ngô Nguyên, nổi tiếng là người nhân hậu. Khi dân Kinh Bắc mất mùa, bà đã bố thí hết của cải, phát thóc cứu đói nên được dân gian gọi là “cụ thí thóc”. Sau khi qua đời (17 tháng Giêng), mộ bà được thiên táng – đất tự nổi lên khi chưa kịp an táng. Người đời cho rằng đó là vùng đất thiêng, bà được vua ban bốn chữ vàng: “Phụ Tiết Tinh Môn.”

bàn thờ dòng họ Ngô

Họ Ngô hai lần thoát đại nạn, ghi dấu qua những sự kiện đáng chú ý trong lịch sử. Lần đầu, khi Ngô Nhân Tổng bị bắt do khởi nghĩa, nguy cơ chu di tam tộc dành cho anh trai ông là Ngô Nhân Hải rất lớn. Nhờ sự khéo léo phân biệt chữ "Ngô" của mình khác với Ngô Nhân Tổng, Ngô Nhân Hải đã thoát khỏi án tử. Lần thứ hai, khi trung thần nhà Mạc là Ngô Nhân Trừng bị bắt, dòng họ Ngô bị cấm thi cử. Nhờ lời tâu hợp tình hợp lý của Ngô Nhân Triệt, vua Lê cho phép ông tiếp tục dự thi, giúp dòng họ giữ vững nếp khoa bảng và danh tiếng.

Họ Ngô hai lần thoát đại nạn

Thế đất phong thủy đặc sắc của từ đường họ Ngô tại Vọng Nguyệt nằm trong khu “Vườn Quýt – Ao Lác” với địa thế rất đẹp. Phía Đông Bắc là ngõ cụt hình bút nghiên, phát lộ hình ảnh của sự viên mãn, giúp ổn định khí trường và hóa giải điều bất an. Bên trái (Tả Thanh Long) có dòng nước chảy, làm tôn lên sự bản sắc sự tôn nghiêm sinh khí dồi dào, cát tường và thuận lợi trên đường công danh. Bên phải (Hữu Bạch Hổ) là ngõ dài, biểu thị sự vững chãi nhưng cần tránh kéo dài quá mức dễ sinh bất ổn. Giữa ao có giếng trời gọi là “Cương từ mẫu”, tạo sự giao hòa âm dương, giúp che chở và nâng đỡ con cháu mai sau.

V%E1%BB%8B%20tr%C3%AD%20phong%20th%E1%BB%A7y%20tuy%E1%BB%87t%20%C4%91%E1%BA%B9p

Từ câu chuyện của dòng họ Ngô, dân gian lưu truyền bài ca dao cảm động:

Một gốc trăm cành nảy họ Ngô
Chuyện bà thí thóc để muôn thu
Mất mùa thương kẻ ăn rau cháo
Làm phúc đến lúc dốc bịch bồ
Hai chữ Vinh Hoa bia miệng dệt
Năm đời Liên trúng vấn son tu
Còn trời còn đất còn non nước
Thóc tổ còn nhiều chẳng phải lo

“Tiên tích đức hậu tầm long” – Trước phải tích đức sau mới tìm đất tốt.

Câu chuyện họ Ngô là minh chứng rằng phúc đức tổ tiên là yếu tố tiên quyết để thế đất cát lành phát huy hiệu quả. Nếu thiếu nền phúc đức, đất tốt cũng chỉ là đất thường.