Nghề mộc bắt đầu từ sự cẩn thận ngay ở khâu chọn gỗ. Phần gỗ đầu vào ảnh hưởng trực tiếp đến hình thức của bộ bàn sau khi hoàn thiện. Muốn làm hàng tuyển, người thợ ngoài tay nghề gia công còn phải biết nhìn gỗ, nhận ra phần đẹp, phần lỗi và tính toán cách tận dụng từng vị trí. Nhiều khúc gỗ khi mua về phải bỏ đi một phần do bên trong có lỗi. Nếu không kiểm tra ngay từ đầu, phần gỗ đưa vào làm đồ thờ khó đạt yêu cầu. Vì vậy, việc mua gỗ cần được tính toán kỹ, không thể chọn theo cảm tính. Một khối gỗ muốn đánh giá chính xác phải xem từ bên ngoài đến bên trong trước khi đưa vào gia công. Những bộ bàn thờ, bàn cơm gỗ hương đá hay gỗ gõ đẹp đều bắt đầu bằng khâu tuyển gỗ kỹ lưỡng, công việc cần kinh nghiệm lâu năm của người làm nghề mộc. Chọn đúng khúc gỗ, giữ đúng phần thân gỗ đẹp sẽ tạo ra những bộ bàn thờ, bàn cơm có đường vân tự nhiên, kết cấu chắc chắn và giá trị lâu dài.

1. Chọn gỗ hương đá làm bàn cơm và chi tiết dạ, chân bàn

Bàn cơm gia chủ đặt làm dùng phần dạ chắp gồm 1 vai tiền và 2 vai ngang. Phần chân cũng ghép từ các miếng gỗ chắp nhưng từng miếng đều phải được tuyển kỹ, loại bỏ phần lỗi. Trước khi đưa vào gia công, gỗ được lựa theo từng vị trí, bỏ hết rác gỗ để giữ lại phần thân đẹp nhất. Những miếng dùng làm dạ và chân phải giữ được độ chắc, không lấy phần có lỗi nằm sâu bên trong. Trước đây, bàn cơm thường có chiều cao từ mặt bàn xuống dạ cá khoảng 55 phân. Hiện tại kích thước được điều chỉnh còn khoảng 52 phân để tổng thể cân đối hơn. Gỗ hương đá được chọn nhiều để làm bàn cơm vì vào mùa phù hợp, ít gặp tình trạng co ngót, nứt gỗ do thay đổi thời tiết. So với một số loại gỗ khác, hương đá có giá cao hơn do chất lượng gỗ tốt. Những bộ bàn kích thước lớn cần lượng gỗ nhiều, chi phí tuyển và mua gỗ cũng tăng theo vì phải lấy những phần đạt yêu cầu.

Gợi ý mẫu bàn thờ đẹp chuẩn phong thủy:

Bộ sưu tập hình ảnh thực tế

2. Cách chọn từng khúc gỗ trước khi gia công bàn thờ

Khi làm dạ tiền, người thợ phải dọc bỏ phần rác và giữ lại thân gỗ nguyên. Phần nào có lỗi sẽ được loại ra hoặc chuyển sang vị trí khác thích hợp hơn. Các khúc gỗ được phân loại riêng:

Phần gỗ đẹp, ít lỗi dùng làm dạ tiền.
Phần gỗ chắc dùng làm chân bàn.
Phần gỗ còn lại được tính toán cho những chi tiết khác.

Đối với chân bàn, người thợ phải lấy phần gỗ đủ độ dày để đạt chiều cao và độ chắc theo yêu cầu. Từng miếng trước khi gia công đều được kiểm tra. Có những khúc nhìn bên ngoài rất đẹp nhưng khi xẻ lại xuất hiện mắt gỗ, phần ruột bị ảnh hưởng hoặc lớp vỏ ăn sâu. Vì vậy, làm hàng tuyển không thể chỉ nhìn lớp ngoài mà phải kiểm tra từng khúc để giữ phần đẹp nhất cho bộ bàn. Giá gỗ hương đá hiện cao hơn trước do chất lượng gỗ tốt. Khi đi mua, người thợ thường tính lượng vừa đủ, tránh mua dư khi chưa cần dùng ngay. Ngoài hương đá, xưởng còn làm gỗ gõ, gỗ gụ. Trong thời điểm nắng nóng, nhiều gia đình quan tâm hương đá và gõ hơn. Trước đây gỗ gụ, chủ yếu là gụ Bắc ngày xưa, được các cụ dùng nhiều. Nguồn gỗ gụ cũ hiện không còn giống trước, một số loại gụ mới có màu sắc và chất lượng khác. So với trước, hương đá và gỗ gõ đang được quan tâm nhiều hơn cho bàn thờ, bàn cơm và đồ thờ kích thước lớn.

3. Thời gian hoàn thiện bàn cơm gỗ hương đá

Bộ bàn cơm dự kiến hoàn thiện trong khoảng 10 ngày. Sau khi hoàn thành phần đang làm, thợ tiếp tục pha thêm 2 khối gỗ để gia công những phần tiếp theo. Khi lượng gỗ đã đủ, từng chi tiết được làm theo kích thước đã tính toán. Chuẩn bị gỗ trước giúp công việc gia công bàn diễn ra liên tục. Khâu pha gỗ cần tính toán chính xác bởi lượng bỏ đi sau khi loại rác và lỗi bên trong thường khá đáng kể. Có khối gỗ nhìn bên ngoài lớn nhưng sau khi loại phần lỗi, lượng gỗ dùng thực tế giảm nhiều. Khi mua gỗ theo cân, người thợ không chỉ tính phần đưa vào làm mà còn phải tính lượng hao hụt sau khi loại những phần không đạt. Một khối gỗ lớn đôi khi chứa nhiều rác, lỗi hoặc phần không dùng được, vì vậy giá trị phần gỗ sau tuyển chọn sẽ cao hơn.

4. Kinh nghiệm chọn gỗ gõ, gỗ hương đá tránh phần lỗi bên trong

Khi đi mua gỗ, nếu tính toán không kỹ rất dễ gặp khúc có nhiều lỗi. Khối gỗ lớn, hình thức bên ngoài đẹp chưa nói lên phần thân bên trong sau khi xẻ. Người làm nghề mộc phải kiểm tra từng khúc, xem từng vị trí để chọn phần thích hợp cho bàn thờ, bàn cơm và những chi tiết yêu cầu cao về hình thức. Có khúc gỗ khi cân có trọng lượng lớn nhưng sau khi bỏ rác và phần lỗi, lượng dùng được giảm đáng kể. Lỗi thường nằm sâu trong ruột hoặc ở những vị trí khó nhận ra từ bên ngoài như:

Mắt gỗ nằm sâu bên trong.
Phần ruột bị lỗi sau khi xẻ.
Vị trí còn giữ lớp vỏ bên ngoài.
Các phần gỗ không đạt yêu cầu để làm hàng đẹp.

Riêng gỗ gõ càng cần kiểm tra cẩn thận. Nếu chọn nhầm khúc, khi xẻ mới phát hiện lỗi thì phần gỗ đó gần như không dùng được cho những chi tiết yêu cầu hình thức đẹp. Người thợ phải xem từng cục gỗ và tính toán trước để khi đưa vào gia công không rơi vào tình trạng đang làm phải bỏ đi.

5. Chọn gỗ làm đồ thờ cần kiểm tra từng khối gỗ

Trong nghề mộc, tìm được gỗ đẹp đòi hỏi nhiều công sức. Người thợ phải dành thời gian tìm những khúc đạt yêu cầu, sau đó tính toán cách giữ đường vân, màu sắc và độ chắc của từng phần. Trước khi gia công, từng khúc gỗ đều được kiểm tra kỹ. Nếu mua theo cách chọn đại, không xem xét từ trước, khi xẻ rất dễ gặp phần lỗi, làm hao hụt phần gỗ đẹp và khiến chi phí tăng lên. Với gỗ gõ, kinh nghiệm của người chọn gỗ càng quan trọng. Có khối bên ngoài nhìn rất đẹp nhưng bên trong lại xuất hiện lỗi hoặc phần ruột không đạt. Vì vậy, người làm nghề phải kiểm tra từ khúc lớn đến từng phần nhỏ, sau đó phân vị trí thích hợp cho từng chi tiết như chân, dạ và mặt bàn.