Trong văn hóa thờ cúng của người Việt, mâm ngũ quả ngày Tết hay trong những dịp lễ trọng là phần không thể thiếu để dâng lên tổ tiên và thần Phật. Mỗi loại quả được bày trên mâm đều mang ý nghĩa riêng, tượng trưng cho lời cầu chúc bình an, sung túc và hạnh phúc. Trong đó, chuối là loại quả luôn hiện diện, đóng vai trò nền tảng. Vậy tại sao chuối lại quan trọng trên mâm ngũ quả và gia chủ cần lưu ý gì khi lựa chọn?
Trước hết, chuối không chỉ đơn thuần là một loại quả quen thuộc mà còn mang ý nghĩa che chở, đùm bọc và sinh sôi nảy nở. Nải chuối thường được đặt ở dưới cùng, nâng đỡ các loại quả khác, thể hiện sự sung túc, hòa hợp và gắn kết. Trong quan niệm phong thủy, chuối còn tượng trưng cho bàn tay ngửa hướng lên trời, đón nhận lộc phúc từ thần linh và tổ tiên ban xuống.
Để mâm ngũ quả trọn vẹn, việc chọn chuối cũng rất quan trọng. Nải chuối đẹp thường có số quả lẻ, bởi số lẻ gắn liền với sự phát triển và may mắn, trong khi số chẵn bị coi là thiếu sinh khí. Gia chủ nên ưu tiên chọn chuối tiêu thay vì chuối tây, bởi chuối tiêu có dáng cong dài, quả đều và đẹp, dễ bày trí trên bàn thờ. Chuối tây thường nhỏ và chỉ phù hợp với bàn thờ Thần Tài hoặc bàn thờ Phật. Khi mua, nên chọn nải chuối còn xanh vừa, không dập nát và tránh chuối quá chín vì sẽ nhanh hỏng, làm mất sự trang nghiêm của bàn thờ.
Trong cách sắp xếp, chuối thường đặt ở vị trí trung tâm và thấp nhất, nâng đỡ các loại quả khác như bưởi, cam, xoài, đu đủ… Bên cạnh đó, nhiều gia đình còn kết hợp thêm quả phật thủ ở trên để tăng thêm sự linh thiêng, với mong muốn mang lại bình an và may mắn cho cả nhà.
Ở mỗi vùng miền, mâm ngũ quả lại có những nét đặc trưng riêng nhưng chuối vẫn giữ vai trò quan trọng. Người miền Bắc thường chuẩn bị mâm ngũ quả theo thuyết Ngũ Hành với đủ màu sắc: xanh, đỏ, vàng, trắng, đen; trong đó chuối xanh là nền tảng. Người miền Trung chọn trái cây giản dị, dễ kiếm, nhưng chuối vẫn luôn xuất hiện. Còn người miền Nam chú trọng ý nghĩa “cầu sung vừa đủ xài”, dù cách chọn quả có khác biệt, nhiều gia đình vẫn bày chuối trên bàn thờ để trọn vẹn ý nghĩa tâm linh.
Xét theo phong thủy, mâm ngũ quả tượng trưng cho sự cân bằng Ngũ Hành: Kim (trắng), Mộc (xanh), Thủy (đen), Hỏa (đỏ), Thổ (vàng). Trong đó, chuối xanh đại diện cho hành Mộc – yếu tố khởi nguồn của sự sinh trưởng, nảy nở. Chính vì vậy, việc có chuối trong mâm ngũ quả không chỉ mang tính truyền thống mà còn giúp kích hoạt năng lượng tốt, đem lại tài lộc, sức khỏe và may mắn cho gia đình.