Khám phá Tết Nguyên Đán – ngày Tết lớn nhất của người Việt

Tết Nguyên Đán, còn gọi là Tết Cả, Tết Ta, Tết Âm lịch, là ngày Tết lớn nhất trong năm của gia đình Việt Nam. Đây là dịp đánh dấu thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, ẩn tàng ý nghĩa nhân sinh khởi đầu mới, sum họp và hy vọng. Trước Tết, mọi tâm thế gia tộc đều tất bật dọn dẹp, trang hoàng nhà cửa, chuẩn bị bánh mứt, hương hoa, vàng mã, viết câu đối đỏ và lau dọn đồ thờ. Một số vùng quê còn dựng cây nêu, cài lá dứa, rắc vôi bột để xua tà khí và cầu điều tốt lành. Đêm 30 Tết, lễ Giao thừa được tiến hành trang trọng. Tại thành phố, người dân bày hương án giữa sân; còn ở nông thôn, dân làng cùng tổ chức tế lễ tại đình, chùa. Tiếng pháo vang lên rộn ràng để tiễn ông Hành Khiển cũ, đón năm mới và nghênh đón thần linh ban phúc.

Tết Nguyên Đán và các nếp sống vùng miền đặc biệt

Mâm cỗ Tết quen thuộc từ xa xưa thuộc về người Việt Nam

Sáng mồng Một, những người thân thiết dâng lễ tổ tiên, Thổ Công, Táo Quân và thần linh. Mâm cỗ Tết có sự khác biệt theo từng vùng miền nhưng thường gồm bánh chưng, giò chả, cá kho, thịt bò, dưa hành. Một số nơi còn đặt cây mía bên bàn thờ với ý nghĩa làm gậy cho ông bà về thăm nhà. Sau lễ cúng, con cháu chúc Tết, mừng tuổi ông bà, cha mẹ, thăm hỏi họ hàng, bạn bè, cùng thưởng thức mứt Tết và trao thiệp đỏ. Người Việt cũng có tục kiêng quét nhà hoặc đổ rác trong ngày mồng Một vì cho rằng điều đó làm hao hụt may mắn đầu năm.

Tết Nguyên Đán và các thói quen đặc trưng 2

Tết Hàn Thực có ý nghĩa gì?

Tết Hàn Thực diễn ra vào mồng Ba tháng Ba âm lịch, được ra đời từ câu chuyện Giới Tử Thôi, bậc hiền sĩ thời Xuân Thu của Trung Quốc. Khi du nhập vào Việt Nam, ngày Tết này đã được điều chỉnh mang nét tương đồng với văn hóa dân tộc, đề cao đạo hiếu và sự biết ơn. Vào dịp này, người Việt thường làm bánh trôi, bánh chay dâng lên bàn thờ tổ tiên, gửi gắm tấm lòng biết ơn và hiếu kính.

Tết Nguyên Đán và các phong thái thế mạnh 3

Tết Thanh Minh và tục tảo mộ

Tết Thanh Minh diễn ra vào tháng Ba âm lịch, khi tiết trời trong lành, mát mẻ. Đây là dịp con cháu đi tảo mộ, dọn dẹp phần mộ tổ tiên, đắp đất, cắm hoa và dâng cơm mới. Dù không thuộc nhóm ngày Tết lớn, đây vẫn là dịp gợi nhắc đạo hiếu và sự biết ơn nguồn cội.

Tết Đoan Ngọ có nguồn gốc ra sao?

Tết Đoan Ngọ diễn ra vào mồng Năm tháng Năm âm lịch, gắn với tục diệt sâu bọ và xua tà khí. Người Việt thường ăn rượu nếp, trứng luộc, dưa hấu, kê... Trẻ nhỏ được bôi hồng hoàng để tránh sâu bọ, người lớn uống rượu tam thần đơn hoặc hái lá thuốc trên núi làm dược liệu. Ngày Tết này mang cội nguồn từ văn hóa dân gian Trung Hoa nhưng đã hòa nhập vào đời sống người Việt từ rất lâu, mang đậm nét dưỡng sinh và chăm sóc sức khỏe.

Tết Nguyên Đán và các thói cũ điểm nổi bật 1

Các ngày Tết khác trong năm là nét đẹp người Việt

Ngoài Tết Nguyên Đán, dân gian Việt Nam còn có nhiều ngày Tết khác trong năm:

• Tết Trung Nguyên (Rằm tháng Bảy): Còn gọi là Vu Lan, là dịp cúng cô hồn, xá tội vong nhân và báo hiếu cha mẹ theo Phật giáo.
• Tết Trung Thu (Rằm tháng Tám): Dịp vui chơi dành cho thiếu nhi với rước đèn, múa lân, làm bánh Trung Thu và bày cỗ ngắm trăng.
• Tết Trùng Cửu (Mồng Chín tháng Chín): Ngày uống rượu hoa cúc, hái thù du để tránh điều không may và cầu phúc.
• Tết Trùng Thập (Mồng Mười tháng Mười): Phổ biến trong giới thầy thuốc, đồng cốt, là dịp tạ ơn mùa màng và tưởng nhớ tổ tiên.

Tết Táo Quân và Trừ Tịch có ý nghĩa gì?

Tết Táo Quân (23 tháng Chạp) là lễ tiễn ông Táo về trời. Mái ấm thiêng liêng chuẩn bị mũ Táo và cá chép sống làm phương tiện để Táo Quân lên chầu trời, báo cáo việc lành dữ nơi hạ giới. Trừ Tịch (đêm Giao thừa) là thời khắc khép lại năm cũ và đón năm mới, tượng trưng cho sự an lành gột bỏ điều cũ để mở ra hành trình mới. Dân gian có tục đánh trống, đốt pháo, cho trẻ em mặc áo đỏ nhằm xua tà khí, đón phúc lộc vào nhà, gửi gắm niềm tin vào năm mới tốt đẹp.

Tết Nguyên Đán và các thói quen đặc thù 4

Ý nghĩa chung của các ngày Tết

Tất cả các dịp Tết trong năm, dù lớn hay nhỏ, đều mang những ý nghĩa tốt đẹp:

• Ghi nhớ công ơn nguồn cội.
• Nghỉ ngơi, sum họp và tái tạo tinh thần sau một năm lao động.
• Giữ gìn bản sắc văn hóa cộng đồng và tăng sự gắn kết giữa mọi thành viên.

Người Việt không tiếp nhận nguyên vẹn các lễ tiết từ Trung Hoa mà luôn điều chỉnh song hành cùng nếp sống và tập quán thờ phụng dân tộc. Đốt pháo, đốt vàng mã, dựng cây nêu hay cúng lễ đều hóa thân của sự tôn nghiêm hướng về cội nguồn, không nhằm phô trương hay lãng phí mà gửi gắm ước vọng về một năm mới bình an, sung túc và hạnh phúc.

Xem thêm: chiều sâu tết tất niên