Nên đặt bàn thờ sớm để có thời gian kiểm tra và ổn định chất lượng gỗ

Miền Bắc đang bước vào những ngày hè nắng nóng trên 40 độ, khiến câu chuyện chọn chất liệu gỗ làm đồ thờ được rất nhiều khách hàng quan tâm. Với các loại gỗ dùng cho bàn thờ, mùa hè nhiệt độ cao cũng là giai đoạn quan trọng để quan sát độ ổn định, xem gỗ có phát sinh co ngót, cong vênh hoặc nứt xé hay không. Người xưa có câu “tốt gỗ hơn tốt nước sơn”, bởi đồ thờ thường gắn bó lâu dài với gian thờ nên chất liệu gỗ ổn định luôn được chú trọng. Nhiều khách hàng lại quan tâm trước hết đến hình thức bên ngoài, yêu thích bàn thờ đã sơn hoàn thiện vì bề mặt bóng đẹp, bắt mắt. Tuy nhiên, khi lớp sơn đã phủ kín thì việc kiểm tra chất lượng phần gỗ bên trong sẽ khó hơn. Vì vậy, khi chọn đồ thờ bằng gỗ, việc xem hàng mộc trước lúc hoàn thiện giúp quan sát rõ hơn chất lượng thực tế của gỗ. Bàn thờ là vật dụng gắn bó lâu dài, không phải món đồ thay đổi trong vài ngày, nên khoảng thời gian để gỗ tiếp tục ổn định rất đáng lưu tâm. Có nhà đặt hàng từ sớm, đến cuối năm mới nhận, thậm chí chỉ mới có bản vẽ đã tiến hành đặt trước. Mục đích là dành thêm thời gian cho gỗ khô và ổn định trước khi bước vào khâu hoàn thiện. 

Cách nhận biết độ ổn định của gỗ tự nhiên khi làm đồ thờ

Đối với gỗ tự nhiên, sau khi xẻ, phần bên trong vẫn còn một lượng ẩm nhất định. Gỗ cần thêm thời gian để khô dần và đạt trạng thái ổn định hơn. Những loại có độ ổn định không cao như gỗ dổi hoặc gỗ gụ thường cần khoảng thời gian lâu hơn. Với gỗ hương đá và gỗ gõ đỏ, vốn có độ ổn định cao hơn, thời tiết nắng nóng trở thành một phép thử đáng chú ý để kiểm tra chất lượng thực tế của từng loại gỗ. Tuy nhiên, không có cơ sở nào dám khẳng định 100% rằng bàn thờ làm từ gỗ tự nhiên sẽ không bao giờ bị nứt xé, co ngót hoặc cong vênh. Ngay cả những loại gỗ ổn định cao vẫn có mức thay đổi nhất định theo thời tiết, đây là đặc tính tự nhiên của bàn thờ làm từ gỗ tự nhiên. Trong những đợt nắng nóng, ai cũng mong có một bộ bàn thờ chắc chắn, không gặp tình trạng cong vênh hay nứt xé. Song để gỗ tự nhiên đạt trạng thái khô hoàn toàn cần một khoảng thời gian dài. Giai đoạn đầu sau khi hoàn thiện bàn thờ thường là lúc gỗ biến động mạnh hơn.  Khi trời nắng nóng, gỗ có xu hướng co lại; sang mùa nồm ẩm, gỗ lại giãn ra. Đây là đặc tính tự nhiên của gỗ và không phải hiện tượng bất thường. 

Thực tế bàn thờ gỗ hương đá khi đặt ngoài trời nắng nóng

Với gỗ hương đá, có thể quan sát trực tiếp một bộ bàn thờ đã được dựng từ trước để theo dõi sự thay đổi của chất liệu. Bộ bàn thờ được để mộc bên ngoài đường gần 4 tháng, tại vị trí thường xuyên chịu tác động của nắng nóng mỗi ngày. Nếu đặt một chiếc bàn cùng kích thước nhưng làm bằng gỗ dổi hoặc gỗ gụ Lào bên cạnh bộ bàn thờ hương đá trong điều kiện miền Bắc nắng nóng, khả năng xuất hiện vết nứt sẽ cao hơn. Đây cũng là lý do cần tìm hiểu kỹ chất liệu trước khi chọn đồ thờ, đặc biệt trong những đợt nhiệt độ tăng cao. Gỗ hương đá vẫn có mức co ngót nhất định, nhưng sau gần 4 tháng, mức thay đổi quan sát được khá ít. Thực tế đó cho thấy việc dành thêm thời gian để gỗ ổn định có ý nghĩa quan trọng. Khi gỗ khô hơn và lượng ẩm bên trong giảm xuống, tỷ lệ phát sinh cong vênh hoặc nứt xé cũng giảm đáng kể. Trong 1 năm có 2 giai đoạn đáng chú ý để kiểm tra độ ổn định của gỗ:

• Mùa hè: Nhiệt độ cao và thời tiết nắng nóng giúp kiểm tra khả năng chịu tác động của gỗ.
• Cuối năm, mùa hanh khô: Điều kiện khô lạnh giúp đánh giá thêm độ ổn định của chất liệu.

Khi bàn thờ trải qua cả 2 giai đoạn thời tiết, chất liệu gỗ sẽ có thêm điều kiện để ổn định. Lượng ẩm bên trong giảm dần, từ đó góp phần giảm tỷ lệ cong vênh và nứt xé về lâu dài.

Kiểm tra âm thanh khi gõ vào gỗ

Âm thanh khi gõ cũng là một cách kiểm tra độ khô của gỗ. Nếu tiếng gõ vang và đanh, đó là dấu hiệu cho thấy gỗ đã đạt một mức độ khô nhất định. 

Kiểm tra độ dày của mặt bàn thờ

Với phần ván mặt, độ dày cần được cân nhắc theo điều kiện thời tiết. Không riêng miền Bắc, miền Trung và miền Nam cũng có những giai đoạn nắng nóng gay gắt, vì vậy độ dày cùng chất lượng gỗ luôn là yếu tố được đặt lên hàng đầu.

Đặt đồ thờ sớm để gỗ có thêm thời gian ổn định

Khi xác định làm đồ thờ bằng gỗ tự nhiên, nên đặt hàng sớm và đề nghị người thợ dựng hoàn chỉnh trước khi hoàn thiện. Sau khi dựng đầy đủ, hình dáng, kích thước, đường nét và tình trạng thực tế của bàn thờ sẽ dễ quan sát hơn trong khoảng thời gian chờ gỗ ổn định. Nhiều người tìm hiểu kỹ đặc tính của đồ thờ gỗ tự nhiên thường chủ động để bàn thờ khô thêm trước khi đưa vào phòng thờ. Với những khu vực có thời tiết khắc nghiệt hoặc bàn thờ đặt ở tầng cao, tác động từ môi trường bên ngoài cũng lớn hơn.  Bởi vậy, làm bàn thờ trước rồi dành thêm thời gian cho gỗ ổn định là cách được nhiều gia đình quan tâm. Một ví dụ thực tế là bộ đại tự cùng hệ thống bàn thờ của một khách hàng tại Hưng Yên. Theo kế hoạch ban đầu, bàn thờ sẽ hoàn thiện và bàn giao vào đầu tháng 4. Sau khi kiểm tra hàng mộc, khách hàng mong muốn giữ lại thêm vài tháng để gỗ tiếp tục khô rồi mới hoàn thiện. Khách đã trực tiếp kiểm tra toàn bộ bàn thờ mộc, ký xác nhận và dành nhiều tâm huyết cho bộ phòng thờ của gia đình.  Mong muốn là bàn thờ đạt độ chắc chắn cao, gắn bó lâu dài và giảm những vấn đề phát sinh trong quá trình dùng.  Vì vậy, gia đình đồng ý để bộ bàn thờ thêm khoảng 3 tháng nhằm tạo điều kiện cho gỗ tiếp tục ổn định trước khi hoàn thiện và lắp đặt.

Lưu ý bảo quản đồ thờ gỗ tự nhiên sau khi hoàn thiện

Sau khi đồ thờ đã hoàn thiện và lắp đặt, gỗ tự nhiên vẫn tiếp tục thay đổi theo điều kiện thời tiết.

Gỗ thay đổi màu theo thời gian  

Gỗ tự nhiên sau một khoảng thời gian thường có hiện tượng xuống màu. Điều đó xảy ra với cả gỗ hương đá và gỗ gõ đỏ, trong khi gỗ gụ thường có mức độ xuống màu rõ hơn. Đây là đặc tính tự nhiên của chất liệu, không đồng nghĩa chất lượng gỗ bị ảnh hưởng. Việc bảo quản đúng cách giúp bàn thờ duy trì vẻ đẹp lâu dài. 

Hạn chế ánh nắng trực tiếp chiếu vào đồ gỗ đã hoàn thiện

Nếu bàn thờ đặt theo hướng Tây hoặc ở tầng cao, nên có phương án che ánh nắng trực tiếp như đóng cửa, dùng rèm hoặc áp dụng biện pháp che chắn thích hợp. Không chỉ lớp sơn bên ngoài, phần gỗ bên trong cũng chịu tác động khi tiếp xúc lâu với ánh nắng mạnh. Với những nhà hướng Tây, nhà ở tầng cao hoặc phòng thờ thường xuyên chịu ảnh hưởng của thời tiết, khoảng thời gian chuẩn bị bàn thờ càng đáng quan tâm. Khi gỗ thay đổi quá nhanh, nguy cơ nứt và ảnh hưởng đến kết cấu bên trong cũng tăng lên. 

Ưu tiên bàn thờ có thời gian khô tự nhiên

Với đồ thờ bằng gỗ tự nhiên tại các khu vực làng nghề, nhiều cơ sở chọn cách xẻ gỗ rồi để gỗ khô tự nhiên. Cách làm đó giúp gỗ thích nghi từng bước với môi trường, giảm thay đổi đột ngột và tạo điều kiện để bàn thờ ổn định hơn về lâu dài. Nhiều khách hàng thường muốn mua bàn thờ có sẵn để nhận ngay, nhưng đồ thờ không giống những món nội thất thông thường. Bàn thờ gắn bó lâu dài với không gian cúng bái của gia đình nên cần được chuẩn bị kỹ hơn. Khi nhiệt độ miền Bắc có lúc vượt 40 độ, đây cũng là phép thử lớn đối với các loại gỗ tự nhiên. Qua những chia sẻ thực tế, mong muốn giúp mọi người hiểu rõ đặc tính từng loại gỗ, cân nhắc chất liệu và dành đủ thời gian chuẩn bị để bàn thờ đạt trạng thái ổn định tốt nhất.