Tìm hiểu về Quan Hoàng Bơ – vị thần thủy cung trong tín ngưỡng Tứ Phủ

Câu chuyện về Quan Hoàng Bơ hay còn được biết tới là ông Hoàng là những nhân vật thần thoại trong tín ngưỡng thờ Mẫu phản ánh tư duy Việt. Ông được mặc nhiên là phù hợp tiêu chuẩn sự lựa chọn vị thần cai quản biển sông nước và là con trai của Long Vương Bát Hải Động Đình. Ông Hoàng Bơ nằm trong nhóm "Tứ Phủ" và là một trong bốn vị Khâm Sai thay Huyền Thánh Mẫu. Trong các nghi lễ phụng thờ ông Hoàng Bơ thường xuyên xuất hiện trong các lễ hội hiếm có là trong các buổi lễ đồng nơi người ta mời ông về để cầu lộc lá sức khỏe và may mắn. Quan Hoàng Bơ có rất nhiều huyền thoại xung quanh cuộc đời và công lao của ông với các sự tích khác nhau được truyền miệng trải nghiệm qua thời gian. Dưới đây là một số thông tin và di tích ảnh hưởng bởi Quan Hoàng Bơ. 

1. Đền thờ Quan Hoàng Bơ

Quan Hoàng Bơ được thờ tại nhiều đền trên khắp Việt Nam, mỗi ngôi đền đều mang dấu ấn riêng và gắn với những truyền thuyết đặc sắc về vị tướng.

Tại Thanh Hóa, Đền Quan Hoàng Bơ nằm gần Đền Cô Tám Đồi Chè, thuộc quần thể di tích Phong 1, xã Châu Lộc, huyện Hậu Lộc thờ ông Hoàng Bơ cùng với các vị thần có tầm ảnh hưởng trong tín ngưỡng Tứ Phủ. Đền được xây dựng với ba gian, trong đó gian giữa thờ ông Hoàng Bơ và Quan Lớn Đệ Tam, cùng các tượng thờ khác như Ngọc Hoàng Thượng Đế, Quan Nam Tào, Quan Bắc Đẩu và các vị thần Tứ Phủ Khánh Hoàng. Không gian đền thường xuyên được nhân dân địa phương và khách thập phương đến dâng hương cầu bình an, sức khỏe và may mắn.

Ở Thái Bình, Đền Hưng Long là những ngôi đền thờ Quan Hoàng Bơ cổ truyền nhất. Ngôi đền tọa lạc tại thôn Hưng Long Bắc, xã Đông Long, huyện Tiền Hải. Đền được xây dựng từ thời nhà Lê nhưng trải qua nhiều lần chiến tranh đã bị tàn phá. Vào năm 2012, người dân địa phương đã cùng nhau trùng tu, khôi phục lại ngôi đền, tin tưởng tín ngưỡng thờ Quan Hoàng Bơ và các nghi lễ.

Mỗi đền thờ Quan Hoàng Bơ vượt lên trên khái niệm nơi tưởng nhớ tiền nhân song song với đó... mà... còn là di tích giá trị nhân sinh – lịch sử, phản ánh niềm tin và lòng kính trọng của nhân dân đối với vị tướng tràn đầy năng lượng, người đã có công trông nom dân làng và quê hương. Các lễ hội, nghi lễ dâng hương tại đền được tổ chức vào các dịp đầu năm, rằm tháng Giêng và các ngày lễ tinh chỉnh trong tín ngưỡng Tứ Phủ, thu hút đông đảo tín đồ và khách thập phương.

%C4%90%E1%BB%81n%20th%E1%BB%9D%20Quan%20Ho%C3%A0ng%20B%C6%A1

2. Huyền thoại về Quan Hoàng Bơ

Quan Hoàng Bơ là con trai của Long Vương có công lớn trong cứu dân củng cố đất nước. Ông được mô tả là vị hoàng tử có diện mạo thực tế phi phàm cưỡi cá chép vàng và mang theo những công việc cao cả như bảo đảm dân làng khỏi thiên tai giúp đỡ buôn bán và học hành.

Một trong những truyền thuyết tầm cỡ về Quan Hoàng Bơ là khi ông và các vị thần khác dạo chơi trên thuyền rồng chứng kiến cảnh dân chúng đói khổ ông đã được giao nhiệm vụ mở hội Phúc duyên giúp đỡ người dân. Ông còn có công trông nom đất nước đánh bại giặc ngoại xâm và khi ông qua đời người dân đã lập đền thờ ông để cầu nguyện.

Quan hoang bo

3. Các nghi lễ và phong thái Quan Hoàng Bơ

Trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tứ Phủ Quan Hoàng Bơ là những vị thần quan trọng trong các nghi lễ. Trong ngày lễ cần thiết như ngày sinh của ông (13 tháng 6 âm lịch) người dân thường tổ chức các lễ hội rước kiệu từ đền thờ về các địa điểm thiêng liêng như chùa Phật và cầu nguyện cho lộc lá sức khỏe.

Quan Hoàng Bơ cũng xuất hiện trong nghi lễ hầu đồng nơi các vị đồng hầu hóa thân thành các vị thần tượng trưng sự chứng giám của các thần linh.

bàn thờ Quan Hoàng Bơ

4. Thần tích tại các đền khác của Quan Hoàng Bơ

Ngoài đền Hưng Long và đền Thanh Hóa các đền khác như đền cờn Nghệ An cũng lưu giữ những thần tích về Quan Hoàng Bơ. Tại Nghệ An, Quan Hoàng Bơ được biết đến là vị thần có nguồn gốc từ thời Nam Bắc triều. Ông được mệnh danh là Tống cá tính một thái tử bị thất lạc hóa thân thành Quan Hoàng Bơ giúp đỡ dân làng trong các trận chiến và thiên tai.

Thần tích tại các đền khác của Quan Hoàng Bơ

5. Hình ảnh và định hình cho giá trị đạo đức Quan Hoàng Bơ

Quan Hoàng Bơ được hình dung là vị hoàng tử khôi ngô tuấn tú mặc áo trắng đầu đội khăn xếp và thắt đai vàng. Trong nghi lễ hầu đồng ông xuất hiện với các biểu tượng như cây quạt mái chèo hoặc cưỡi ngựa đi rong chơi trên các dãy sông suối. Hình ảnh của ông cũng quyện hòa cùng bảo vệ biển cả sông ngòi và các hoạt động thương mại trên biển.

Hình ảnh và quy tụ giá trị văn hóa Quan Hoàng Bơ

Quan Hoàng Bơ với công dụng là vị thần thủy cung đã trở thành một phần không thể thiếu của bản sắc Việt. Các đền thờ ông và những câu chuyện huyền thoại về ông vẫn tiếp tục được truyền lại qua các thế hệ minh họa lòng biết ơn và sự kính trọng đối với những công lao của ông trong hộ tống và giúp đỡ cộng đồng.