Bàn thờ Ngũ Phúc Kim Tiền làm trên nền chất liệu gỗ hương đá Nam Phi. Trước đó, cơ sở đã làm 1 mẫu tương tự trên nền chất liệu gỗ mít. Lần thực hiện theo đơn đặt hàng của 1 bác khách tại Hà Nội, khách yêu cầu chuyển sang gỗ hương đá để màu gỗ đẹp hơn và phù hợp với đồ nội thất trong nhà.
Bàn thờ Ngũ Phúc Kim Tiền có kích thước dài 2,17m, sâu 1,67m. Mẫu Ngũ Phúc Kim Tiền khá phổ biến trên thị trường, tuy nhiên đồ thờ Canh Nậu cách điệu thêm các chi tiết riêng để tạo sự khác biệt với những mẫu bàn thờ phổ thông. Phần dưới tập trung giới thiệu từng đường nét, kết cấu, kích thước và giá bán của bộ bàn thờ.
Bàn thờ Ngũ Phúc Kim Tiền gỗ hương đá Nam Phi
Bàn thờ Ngũ Phúc Kim Tiền trước đó được làm trên gỗ mít, còn bộ đặt hàng lần thuộc gỗ hương đá Nam Phi. Theo nội dung giới thiệu, gỗ mít tạo cảm giác linh thiêng và yên tâm khi làm đồ thờ, nhưng xét về bản chất, khi so với gỗ hương đá và gỗ gụ, gỗ mít sau khi dùng sẽ nhẹ hơn khá nhiều.
Đối với các chi tiết cần độ sắc nét, gỗ mít dễ bị lở, không đạt độ sắc như gỗ hương đá hoặc gỗ gụ. Vì vậy, khi chuyển sang gỗ hương đá, bộ bàn thờ vừa có màu sắc đẹp hơn, vừa phù hợp với yêu cầu của bác khách tại Hà Nội.
Album ảnh trong bài: Bàn thờ Ngũ Phúc Kim Tiền tam cấp chân 18 kích thước 2,17m
Kích thước và kết cấu bàn thờ tam cấp
- Bàn thờ Ngũ Phúc Kim Tiền có kích thước 2,17m x 1,67m, kết cấu tam cấp, chân vuông 18cm. Phần vai dày 6 phân, bản vai rộng 15 phân, khung mặt dày 5 phân và ván dày 2 phân.
- Phần dạ được sửa lại từ chi tiết đục máy bằng tay hoàn toàn, tạo các đường nét sắc và rõ. Những chi tiết quả trám được soi, chế tác và gọt cạnh để hình khối vuông vắn. Các phần hoa cũng được sửa lại từng cánh, còn chữ Thọ được làm sắc nét, vuông vắn. Phần dạ ngang bên hông được đục theo mẫu dạ tiền. Do bàn có chiều sâu lớn nên 3 vế gần như cùng 1 mẫu. Thay vì lược bớt chi tiết, cơ sở giữ cách đục tương tự phần dạ tiền để các mặt đều được thể hiện đẹp.
- Điểm đặc biệt tiếp theo nằm ở phần cổ bom cong. Phần cổ được đục theo mẫu Mai Hóa, sau đó sửa lại các đường nét hoa văn. Ở giữa có cuốn thư, phần chữ là Đức Lưu Quang, từng chi tiết được sửa sắc nét để tạo chiều sâu cho mẫu bàn.
- Phần bên hông được đục theo dạng cổ của mẫu vua sập thờ, sau đó cách điệu vào mẫu bàn Ngũ Phúc Kim Tiền để tạo hình khỏe khoắn, chắc chắn và giữ tính mỹ thuật.
Chi tiết các cấp và khung mặt giữa chống võng
- Cấp trên có chiều rộng 42 phân, dành cho bộ khám thờ lớn. Cấp giữa phía dưới rộng 35 phân, dành cho đỉnh đồng. Phần còn lại phía trên rộng 90 phân. Bàn sâu 1,67m, phần mặt được ghép 2 tấm.
- Giữa kết cấu có thêm khung mặt giữa chống võng. Theo kinh nghiệm của cơ sở, khung mặt giữa giữ vai trò quan trọng đối với bàn thờ tam cấp. 1 số khách thích ván tràn, tuy nhiên phần ván tràn nếu làm không tốt dễ phát sinh tình trạng phồng mặt.
- Với bàn tam cấp, khi đặt đồ thờ nặng lên mặt, lực tập trung xuống phần mặt phía dưới. Nếu chỉ làm khung bao quanh rồi trải ván, kết cấu sẽ chịu lực theo khoảng thang dài. Phần ván càng lớn thì độ co ngót càng nhiều, từ đó ảnh hưởng đến các phần gân và mặt bàn nếu kết cấu không được tính toán kỹ.
- Khung mặt giữa giúp chia khoảng thang thành các phần ngắn hơn. Thang ngắn sẽ cứng hơn thang dài, từ đó tạo kết cấu chắc hơn cho mặt bàn. Phía sau cũng được để rỗng nhằm tạo độ thông thủy, tránh tạo khoảng kín cho chuột làm tổ, đồng thời vẫn giữ hệ thang dày để bảo đảm kết cấu.
Phương án của đồ thờ Canh Nậu là để rỗng phía sau nhưng vẫn làm 7 thang, vừa tạo khoảng thông thoáng vừa giữ độ chắc cho bàn tam cấp. Khung mặt giữa có tác dụng chống võng cho toàn bộ hệ mặt. Nếu chỉ làm ván ở giữa, khi đặt các món đồ nặng như bát hương hoặc đỉnh đồng, mặt ban đầu chưa võng nhưng sau thời gian dài có thể lún dần. Nội dung giới thiệu cho biết khoảng 1 năm đến 1 năm rưỡi có thể xuất hiện tình trạng võng tại vị trí chịu lực, sau đó phải gia cố lại. Với kinh nghiệm làm bàn tam cấp lâu năm, cơ sở nhận định phần ván mặt là điểm cần chú ý nhất. Các phần khung, đố bên ngoài gần như không phải phần dễ võng hay cong. Ngược lại, ván mặt mới là phần chịu ảnh hưởng rõ khi diện tích ván lớn và độ co ngót tăng. Điểm yếu nhất của bàn thờ nằm ở ván mặt. Làm ván càng nhiều thì độ co ngót càng lớn, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng kết cấu mặt bàn.
Vì sao bàn tam cấp không nên làm ván tràn toàn bộ?
Theo kinh nghiệm được chia sẻ, không nên làm ván tràn toàn bộ đối với hệ bàn tam cấp. Cách làm ván tràn vừa làm tăng chi phí, vừa không tạo kết cấu chắc bằng phương án có khung mặt giữa.
Nếu thang chạy thông suốt trên khoảng dài, bản thân thang dài sẽ có độ cong và độ võng. Khi bổ sung khung mặt giữa, chiều dài mỗi thang được rút ngắn, từ đó thang cứng hơn. Phương án còn giúp phân chia lực trên mặt bàn rõ hơn.
Nếu có điều kiện, phần ván mặt có thể làm 1 tấm. Trường hợp làm theo phương án thông thường, ván mặt ghép 2 tấm vẫn giảm chi phí mà kết cấu vẫn chắc chắn theo nội dung giới thiệu.
Đối với hệ bàn tam cấp, cơ sở nhấn mạnh cần có khung mặt giữa. Nếu không có khung giữa, kể cả ván dày 3 phân vẫn có nguy cơ võng. Khung mặt giữa được làm dày 5 phân để tăng khả năng chịu lực và giữ kết cấu.
Khung mặt hậu cuối cùng được gắn chết để khóa các khung mặt ngang, giữ cho mặt bàn luôn vuông vắn. Khi ván co ngót, phần mặt được dồn theo khung giữa thay vì để các tấm ván xê dịch và tạo khe hở trong quá trình dùng.
Kinh nghiệm làm bàn thờ tam cấp của đồ thờ Canh Nậu
Cơ sở cho biết kinh nghiệm làm bàn tam cấp được tích lũy qua nhiều năm. Khoảng 90% lượng hàng bán ra là bàn tam cấp, còn khoảng 10% là bàn nhị cấp và bàn 1 cấp. Từ các mẫu bàn đã làm, cơ sở đúc kết kết cấu để áp dụng cho các mẫu bàn tam cấp tiếp theo.
Quan điểm của cơ sở là không cắt giảm gỗ làm ảnh hưởng đến kết cấu. Nếu giảm bớt 1 phần gỗ, về sau khi phát sinh vấn đề bảo hành thì chính cơ sở lại phải chịu chi phí và công gia cố. Vì vậy, kết cấu được tính toán theo phương án vừa chắc chắn vừa phù hợp với giá trị bộ bàn.
Đối với phần ván mặt, thay vì trải ván tràn toàn bộ khoảng trống, cơ sở ưu tiên đầu tư vào ván mặt 1 tấm hoặc tăng độ dày ván ở vị trí cần thiết. Theo kinh nghiệm được chia sẻ, phương án ván tràn suốt chính là điểm yếu của bàn thờ khi khoảng thang quá dài.
Từ kinh nghiệm làm nhiều mẫu bàn tam cấp, cơ sở đã định hình kết cấu riêng cho các mẫu bàn tam cấp do mình làm, với mục tiêu giữ kết cấu chắc chắn và thuận lợi cho công tác bảo hành lâu dài.
Bộ bàn thờ tam cấp có chân vuông 18, khung mặt 5 phân, ván 2 phân, kích thước dài 2,17m, sâu 1,67m. Giá hoàn thiện được cơ sở đưa ra là 40 triệu đồng.
Phần khám thờ phía trên cao 1,27m, rộng phủ bì tai 1,55m. Giá hoàn thiện của mẫu khám thờ là 16 triệu đồng.
