Trong văn khắc truyền thống, chữ “Mộ” chỉ mồ mả phải viết là 墓 với bộ thổ (土) ở dưới tượng trưng cho đất – nơi an táng người đã khuất. Song song đó trên một nhóm điểm nhấn bia, người khắc lại dùng chữ 暮, vốn có nghĩa là buổi chiều khi mặt trời lặn, hoàn toàn khác về ý nghĩa và biểu tượng. Chữ 暮 chỉ liên quan đến thời gian, thiên tượng không phù hợp trong bối cảnh thờ cúng hay tưởng niệm, thậm chí nếu đọc theo chữ cụm “Hà gia chi mộ” sẽ thành “buổi chiều tối của gia đình họ Hà” – một diễn đạt vô nghĩa.
Nhiều học giả Hán học khẳng định, chữ 墓 mới đúng vì mồ mả gắn liền với đất, mặt trời (日) lặn xuống đất (土) – ẩn dụ cổ điển cho người đã khuất trở về lòng đất. Lỗi nhầm chữ thường xuất phát từ soạn thảo hoặc đánh máy bản nháp trước khi khắc bia vì hai chữ 墓 và 暮 nhìn khá giống nhau chỉ khác bộ “thổ” phía dưới.
Bên cạnh đó, chữ Hà trong bia cũng cần lưu ý: nhiều ý kiến cho rằng đây là họ Hà (何) chứ không phải chữ “Hà” nghĩa là sông (河) như trong bia ghi “何族同宗合祀碑” – nghĩa là bia hợp tự của đồng tông họ Hà.
Từ câu chuyện, bài học rút ra là khi làm các văn bản đặc biệt bia mộ, hoành phi câu đối cần tham khảo người am hiểu chữ Hán – Nôm trước khi khắc hoặc in vì chỉ một nét sai cũng làm lệch hoàn toàn ý nghĩa, thậm chí trở nên phản cảm không đáp ứng chuẩn mực thẩm mỹ của văn hóa truyền thống.
| Hoành phi câu đối thờ Phật chữ Úm Ma Ni Bát Mê Hồng Lục Tự Đại Minh Chân Ngôn |
| Hoành phi câu đối nhà thờ họ chữ Tích- Thụ- Kim- Hoa |
| Chữ Thất- nhã- lan- hương |
| Chữ Hán 范如方 và cụm Khuynh cái hạ mã |
