Hai chữ Vi Chính (為政) xuất phát từ chương 2: “Vi Chính” trong sách Luận Ngữ. Nguyên văn: 子曰：“為政以德，譬如北辰，居其所而众星共之。” (Tử viết: Vi chính dĩ đức, thí như bắc thần, cư kì sở nhi chúng tinh củng chi). Trong câu này, cụm từ 為政以德 (Vi chính dĩ đức) mang ý nghĩa: dùng đạo đức để tiến hành việc trị lý, tức là lấy đức trị làm nền tảng.
Khổng Tử nói: “Vua nhà Chu dùng đạo đức giáo hóa để trị lý chính sự, giống như sao Bắc Thần vậy. Bản thân ở tại một phương vị cố định, mà các sao khác đều vây xung quanh và chuyển động.”
Câu nói đại biểu cho tư tưởng “Vi chính dĩ đức” của Khổng Tử. Ý nghĩa là người đứng đầu nếu thực hành đức chính thì quần thần và bách tính sẽ tự động quy tụ xung quanh. Đây cũng là một phần có giá trị trong học thuyết của Khổng Tử, thể hiện rõ nguyên tắc cơ bản về trị quốc của Nho gia là đức trị, chứ không phải pháp trị nghiêm khắc.
Nếu bức hoành phi được treo ở công đường, nhà quan, nội dung thể hiện quan điểm lấy đức trị làm đầu. Nếu treo ở tư gia, bức hoành phi còn mang thêm ý nghĩa giáo dục con cháu về đạo hiếu: “Phụng dưỡng cha mẹ không chỉ dừng lại ở việc lo cái ăn cái mặc. Điều quan trọng nhất là giữ được thái độ kính trọng. Nếu nuôi cha mẹ mà thiếu lòng kính trọng thì chẳng khác nào nuôi động vật.”
Trong Hán Nôm, ngữ cảnh thường quyết định cách đọc. Chỉ với hai chữ thư pháp riêng lẻ thì việc xác định tuyệt đối là rất khó. Một số ý kiến cho rằng:
- Hai chữ này là “Vi Chính”, xuất phát từ câu “Vi chính dĩ đức” trong sách Luận Ngữ.
- Cần xem toàn bộ bức hoành và hai câu đối đi kèm để giải mã chính xác hơn.
- Nếu dịch một bức hoành phi câu đối thì nên có đầy đủ nội dung, bởi nếu chỉ còn hai chữ riêng lẻ thì ý nghĩa sẽ không được trọn vẹn.
Ngoài cách đọc “Vi Chính”, cũng có ý kiến bàn về chữ “Vị” trong một số văn cảnh Hán Nôm. Việc xác định cách đọc cần dựa vào vị trí chữ, câu văn và toàn bộ nội dung của bức chữ. Hai chữ Vi Chính tuy ngắn gọn nhưng chứa đựng tư tưởng về đạo đức, cách trị lý và nền nếp gia đình theo quan niệm Nho gia.
Gợi ý mẫu bàn thờ đẹp:
