Quy trình gia công mộng, lựa chân và hoàn thiện cấp bàn thờ thủ công – Những công đoạn ít người biết phía sau một bộ bàn thờ

Công việc làm đồ thờ hoàn toàn thủ công đòi hỏi rất nhiều công đoạn, từ khâu lựa gỗ, bổ mộng, soạn chân, làm cấp cho đến lắp ráp hoàn thiện. Mỗi chi tiết đều cần sự tỉ mỉ và kinh nghiệm của người thợ để khi hoàn thiện, bộ bàn thờ đạt độ chắc chắn, các mối ghép kín khít và giữ được độ bền theo thời gian. Trong bài viết này, Đồ thờ Canh Nậu chia sẻ trực tiếp quy trình gia công thực tế tại xưởng, đồng thời giải đáp một số thắc mắc mà nhiều khách hàng thường gặp trong quá trình theo dõi sản xuất.

Quy trình làm cấp và bổ mộng cho một bộ bàn thờ

Hôm nay em chia sẻ với các bác về cách đóng một chiếc cấp. Để làm được một chiếc cấp hoàn chỉnh thì trước hết phải làm mộng thật chuẩn. Hiện tại em đang ở khu vực thợ ngang để quay lại chi tiết phần mộng cho các bác tham khảo.

Đây chính là phần mộng của chân bàn. Công việc hằng ngày tại xưởng diễn ra liên tục, vừa hoàn thiện công đoạn trước vừa chuẩn bị cho công đoạn sau. Bây giờ em xuống bảo chú thợ chở hai bộ chân về để tiếp tục gia công. Làm đến đâu thì dọn gọn đến đó để khu vực làm việc luôn ngăn nắp.

"Làm một bộ bàn thờ phải trải qua rất nhiều công đoạn, không phải chỉ có đục chạm là xong."

Khi bắt đầu một bộ bàn, sau khi đã đặt lịch sản xuất thì người thợ mới tiến hành bổ mộng và bổ chân. Sau đó phải soạn từng chân gỗ để xác định rõ mặt nào là mặt tiền, mặt nào là mặt hậu nhằm giúp các đường vân đồng đều khi lắp thành phẩm. Tại đây đang có cả bộ chân 26 và bộ chân 24 được chuẩn bị theo từng đơn hàng.

Mộng gỗ khi trời nắng có bị hở không?

Nhiều bác thắc mắc rằng khi bổ mộng vào những ngày nắng, nhìn mộng hơi hở thì có ảnh hưởng gì không. Thực tế thì không ảnh hưởng. Khi thời tiết nắng, gỗ vẫn còn hiện tượng ngót nhẹ nên mộng có thể hở một chút. Sau khi ổn định hoặc ráp lại thì mộng sẽ trở về trạng thái bình thường.

Thông thường, gỗ vẫn có độ ngót khoảng 1–2 ly. Đây là hiện tượng hoàn toàn bình thường của gỗ tự nhiên. Vì vậy nhiều bác nhìn thấy mộng hơi hở rồi nghĩ rằng gỗ không ngót là chưa chính xác.

Các công đoạn để hoàn thiện một bộ bàn thờ

Mỗi ngày chú thợ bổ được hơn một bộ chân. Đây là phần mộng của chân, còn phía bên này là phần vai ngang. Mỗi chi tiết đều được đánh dấu rất cẩn thận. Ví dụ mỗi dạ dài 1,55 m đều phải ghi rõ để tránh nhầm lẫn trong quá trình lắp ráp.

1. Bổ mộng.
2. Bổ chân.
3. Soạn chân, phân biệt mặt tiền và mặt hậu.
4. Đánh dấu từng chi tiết theo kích thước.
5. Thợ đục thực hiện hoa văn.
6. Thợ cổ hoàn thiện các phần cổ.
7. Đưa sang thợ ngang để làm bàn.
8. Giằng khung.
9. Làm phần thùng.
10. Lắp ráp và hoàn thiện.

Quá trình này có rất nhiều công đoạn nối tiếp nhau. Những ngày thời tiết nắng gắt, nhiều bộ bàn chưa đến lượt gia công thì xưởng vẫn phải bổ trước, xẻ gỗ trước để chuẩn bị, sau đó mới chuyển sang công đoạn đục.

Có những bộ bàn dài tới 1,76 m, riêng phần dạ cũng cần rất nhiều thời gian để hoàn thiện.

Lựa gỗ và xử lý phần gỗ bị rác trước khi gia công

Trong quá trình lựa gỗ, nếu phát hiện phần cạp hoặc các vị trí có rác thì đều phải xử lý trước. Những phần rác sẽ được dọc bỏ hoàn toàn để không còn ảnh hưởng đến chất lượng thành phẩm.

Ví dụ như tại vị trí này, phần cạp có rác nên phải xử lý ngay trước khi đưa sang công đoạn tiếp theo. Khi lựa xong mới chuyển lên thợ ngang để tiếp tục gia công.

• Bộ chân 24.
• Bộ chân 26.
• Bộ bàn sâu 1,27 m.
• Dạ dài 1,55 m.

Nếu phát hiện một chút rác trên bề mặt thì sẽ bào bỏ ngay. Làm như vậy sẽ giúp sản phẩm sau khi hoàn thiện đẹp hơn và hạn chế phát sinh lỗi trong quá trình sử dụng.

Nghề làm đồ thờ thủ công rất nặng nhọc

Làm nghề gỗ rất vất vả. Không chỉ nam giới mà nữ giới tại xưởng cũng trực tiếp khuân vác, di chuyển các chi tiết gỗ nặng.

Chính em cũng vừa đi khám vì bị thoái hóa đốt sống cổ, dây thần kinh bị chèn xuống do nhiều năm làm việc nặng. Đây là tình trạng phát sinh từ việc thường xuyên khuân gỗ và làm đồ nặng.

Như cô thợ ở xưởng cũng còn khá trẻ nhưng đã gặp nhiều vấn đề về xương khớp. Có cô mới ngoài ba mươi tuổi đã bắt đầu đau nhiều. Một cô khác năm nay 45 tuổi, lưng không còn đi thẳng được như trước vì nhiều năm lao động thủ công.

"Làm đồng tiền rất vất vả, từ việc khuân chân bàn, bê từng chi tiết gỗ cho đến lắp ráp hoàn toàn bằng sức người."

Những bộ chân 26, chân 28 hay chân 30 đều rất nặng nhưng vẫn phải khuân bằng tay. Hai vợ chồng cùng phối hợp để đưa từng bộ chân lên xe rồi tiếp tục chở về xưởng.

Sắp xếp các cấp và vận chuyển giữa các công đoạn

Sau khi chở chân lên thì tiếp tục chở các cấp về để gia công. Trước khi vận chuyển, từng bộ chân đều phải được lựa chọn kỹ lưỡng.

Các cấp được xếp ngay trên xe để tiết kiệm thời gian vận chuyển. Có tổng cộng bốn cấp, gồm cấp 42 và cấp 38. Khi xếp sẽ đặt cấp lớn phía dưới rồi chồng các cấp còn lại lên trên theo đúng thứ tự.

1. Xếp cấp lớn ở dưới.
2. Chồng các cấp còn lại lên trên.
3. Ngửa mặt cấp đúng chiều.
4. Khi gỗ ngót sẽ tiếp tục đóng khít lại.
5. Chở về xưởng để hoàn thiện.

Đối với cấp bàn thờ, cách xếp hoàn toàn khác những loại cấp thông thường. Các cấp được chồng theo đúng thứ tự để vừa xe và bảo vệ các bề mặt trong quá trình vận chuyển.

Ngoài các cấp còn có đôi dạ ngang cần chuyển về cùng chuyến xe. Sau khi đưa hết vật tư về xưởng, sáng hôm sau sẽ tiếp tục dàn hàng để chuyển sang công đoạn gia công tiếp theo.