Tìm hiểu Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn – vị Thánh Mẫu cai quản núi rừng trong tín ngưỡng Tứ Phủ Việt Nam

I. Khái quát về Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn

Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn là một vị thánh mẫu cần thiết trong niềm tin thờ Mẫu Tứ Phủ đặc trưng văn hóa Việt, được nhìn nhận như hóa thân của Mẫu Thượng Ngàn, cai quản non xanh nước biếc, núi rừng bao la. Trên bàn thờ Tam Tòa Thánh Mẫu, Mẫu Thượng Ngàn được minh họa mặc áo màu xanh, ngồi bên tay phải của Mẫu Thượng Thiên, gợi lên sức mạnh thiên nhiên và quyền năng linh thiêng tại cõi rừng thiêng núi thẳm.

II. Truyền thuyết và thân thế Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn

Về truyền thuyết và thân thế, Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn được kể là tiên nữ ở núi Thiên Thai vì yêu thích cảnh sơn lâm mà xin đầu thai làm con gái vua Hùng, được giao cai quản vùng rừng núi. Một truyền thuyết khác cho rằng bà là con của Thánh Tản Viên Sơn (Sơn Tinh) và công chúa Mỵ Nương, bền chặt với quyền lực cùng sự linh thiêng của núi rừng. Tại vùng dân tộc Tày ở Đông Cuông (Yên Bái), dân gian truyền rằng bà tên là Đề Thị Kiều, vợ của ông Hà Văn Thiêm – người có công lớn trong chống giặc Nguyên. Sau khi ông hy sinh, bà giúp dân lập bản, dạy nghề và chữa bệnh, từ đó người dân lập miếu thờ bà cùng con trai hai bên bờ sông Hồng.

Mau de nhi thuong ngan vi thanh mau cua nui rung viet nam

III. Vai trò Mẫu Đệ Nhị trong niềm tin Tứ Phủ

Trong niềm tin Tứ Phủ, Mẫu Đệ Nhị là vị giữ quyền cao nhất trong Sơn Trang, cai quản 36 động Sơn Trang. Bà nằm trong Tứ Phủ Chầu Bà và thường giáng về trong các buổi hầu đồng tại các phủ chính như Đông Cuông (Yên Bái), Suối Mỡ (Bắc Giang) và Bắc Lệ (Lạng Sơn).

Vai%20tr%C3%B2%20M%E1%BA%ABu%20%C4%90%E1%BB%87%20Nh%E1%BB%8B%20trong%20t%C3%ADn%20ng%C6%B0%E1%BB%A1ng%20T%E1%BB%A9%20Ph%E1%BB%A7

IV. Nghi thức hầu đồng và giáng ngự

Khi Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn giáng đồng, hình tượng của bà được miêu tả mặc áo xanh biểu đạt cho rừng núi bạt ngàn, cầm quạt múa mồi, đeo kiềng bạc và khăn buồm. Bà đôi khi giáng về để chứng đàn và phát lộc cho con nhang, đệ tử. Một nghi quỹ trong hầu đồng là nghi thức đội dầu, nhằm cầu chứng giáng ngự của Chầu. Người hoàn thiện đội mâm gồm cau, trầu, thuốc lào và tiền lẻ. Khi lửa đốt cháy bó môi, nếu một đồng tiền ngửa hoặc một sấp, đó là dấu hiệu Phật Thánh đã chứng. Người đội dầu sau đó lạy tạ, rời đàn, nhường chỗ cho người tiếp theo, tạo nhịp tuần hoàn và uy linh trong hành lễ.

Nghi%20th%E1%BB%A9c%20h%E1%BA%A7u%20%C4%91%E1%BB%93ng%20v%C3%A0%20gi%C3%A1ng%20ng%E1%BB%B1

V. Thơ văn và chầu văn ca ngợi Mẫu

Trong các buổi lễ, các bài chầu văn ca ngợi Mẫu Đệ Nhị thường nhắc đến bà với những hình ảnh trữ tình và huyền thoại, mô tả dung nhan rực rỡ, tóc xanh da sáng, quyền uy lẫm liệt giữa non ngàn mây phủ, như trong câu: “Rồng vàng tiền chúa Thượng Ngàn Đông Cuông Tuần Quán giáng đàn xuống đây…”.

Th%C6%A1%20v%C4%83n%20v%C3%A0%20ch%E1%BA%A7u%20v%C4%83n%20ca%20ng%E1%BB%A3i%20M%E1%BA%ABu

VI. Ý nghĩa báu vật truyền đời nét đẹp và cội nguồn

Niềm tin thờ Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn phản ánh tình yêu thiên nhiên, sự hướng về núi rừng là nét đẹp người Việt, phong thái uống nước nhớ nguồn và khát vọng cuộc sống yên lành, mưa thuận gió hòa, cây cối tươi tốt. Trong chiến tranh, rừng còn là nơi che bộ đội chống quân thù, càng làm tăng thêm sự kỳ bí của vị thánh mẫu cai quản rừng núi.

bàn thờ Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn

Các nơi thờ Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn tiêu biểu gồm Đền Đông Cuông (Yên Bái) gắn với sự tích Mẫu giáng sinh, Đền Suối Mỡ (Bắc Giang) và Đền Bắc Lệ (Lạng Sơn).