Phân biệt ngai thờ và khám gian thờ, ý nghĩa, vị trí đặt và cách chọn theo không gian phòng thờ

Ngai thờ và khám gian thờ là 2 món đồ thờ được rất nhiều gia đình quan tâm khi hoàn thiện không gian phòng thờ, từ đường hoặc nhà thờ họ. Mỗi mẫu đều mang ý nghĩa thờ tự quan trọng, tuy có điểm giống nhau về vị trí đặt nhưng hình thức, kết cấu và mục đích bài trí lại khác biệt rõ ràng. Nội dung dưới đây chia sẻ chi tiết để phân biệt ngai thờ và khám gian thờ, từ đó dễ lựa chọn mẫu phù hợp với từng không gian.

Vị trí đặt ngai thờ và khám gian thờ trên bàn thờ

Dù là ngai thờ hay khám gian thờ thì đều được đặt tại vị trí cao nhất và chính giữa bàn thờ. Đây là vị trí trang trọng nhất trong toàn bộ không gian thờ cúng, thể hiện sự tôn kính đối với tổ tiên.

Ngai thờ và khám gian thờ thường xuất hiện trong phòng thờ, từ đường, nhà thờ họ, đặc biệt tại gia đình trưởng ngành hoặc trưởng chi.

Đặc điểm của ngai thờ

Ngai thờ có hình dáng giống một chiếc ghế ngồi. Mẫu mã rất đa dạng, gồm ngai trụ, ngai vách cùng nhiều kiểu đục chạm khác nhau như Tứ Linh hoặc Tứ Quý.

Phần phía trên ngai thờ thường đặt:

1. Bài vị.
2. Bát hương.
3. Tượng thờ đối với mẫu ngai kích thước lớn.

Bài vị được đặt ngay trên mặt ngai. Một số bộ ngai thờ cỡ lớn còn đặt tượng thờ theo yêu cầu riêng.

Đặc điểm của khám gian thờ

Khám gian thờ có hình thức giống một ngôi nhà thu nhỏ. Điểm nổi bật là mặt trước thường làm cánh cửa, phổ biến là 3 cánh, tạo hình tương tự gian chính của nhà thờ 3 gian.

Khám gian thờ thường có kích thước lớn hơn ngai thờ và xuất hiện trong từ đường, đình, đền hoặc nhà thờ họ. Phần bên ngoài chủ yếu đục chạm và bao kín, bên trong đặt tượng thờ hoặc bài vị.

Nhiều mẫu khám gian thờ kích thước lớn đủ không gian đặt tượng ngồi bên trong.

Kết cấu nhiều tầng của khám gian thờ

Khám gian thờ phổ thông thường làm 3 tầng. Với mẫu đặt tại đình, đền hoặc từ đường lớn, kết cấu có thể lên tới 5 tầng hoặc 7 tầng tùy yêu cầu.

Mỗi tầng đều được đục chạm đồng bộ nhằm tạo chiều sâu và tăng vẻ trang nghiêm cho không gian thờ tự.

Hoa văn đục chạm trên ngai thờ và khám gian thờ

Hoa văn thay đổi theo từng vị trí bài trí.

1. Phòng thờ gia đình thường đục cây cối, Tứ Quý.
2. Nhà thờ họ, đình, đền thường đục Tứ Linh gồm Long, Ly, Quy, Phượng.
3. Cánh cửa khám gian thờ kết hợp hoa văn đồng bộ với phần mái và thân khám.
4. Chính giữa thường chạm chữ Thọ.

Khi nào nên chọn khám gian thờ?

Nhiều gia đình xây mới từ đường với chiều cao lớn thường ưu tiên khám gian thờ nhằm tạo điểm nhấn cho toàn bộ không gian. Chiều cao lớn giúp khám gian thờ phát huy hết vẻ đẹp của phần mái, các tầng và hoa văn đục chạm.

Nếu không treo cuốn thư câu đối thì khám gian thờ là điểm nhấn nổi bật phía trên bàn thờ.

Khi nào nên chọn ngai thờ?

Gia đình muốn treo cuốn thư câu đối phía trên bàn thờ thường chọn ngai thờ. Kích thước gọn hơn giúp khoảng không phía trên đủ rộng để bố trí thêm cuốn thư.

Bên trong bài vị đặt trên ngai thường khắc:

1. Cửu Huyền Thất Tổ.
2. Tên dòng họ.
3. Tên từ đường theo yêu cầu riêng.
4. Tên tổ tiên nếu gia đình mong muốn.

Lựa chọn chất liệu gỗ cho ngai thờ và khám gian thờ

Nếu toàn bộ phòng thờ hoàn thiện bằng gỗ cùng màu thì bàn thờ, ngai thờ và khám gian thờ cũng nên dùng cùng chất liệu để màu sơn đồng nhất.

Gia đình yêu thích phong cách cổ thường chọn các loại gỗ truyền thống như:

• Gỗ Dổi.
• Gỗ Gụ.
• Gỗ Mít.

Khi hoàn thiện lớp sơn, toàn bộ không gian sẽ đồng đều về màu sắc.

Vị trí bài trí trên bàn thờ 3 cấp

Trên bàn thờ 3 cấp, ngai thờ hoặc khám gian thờ luôn đặt chính giữa và ở vị trí cao nhất. Đây là cách bài trí được lưu truyền từ nhiều đời trước.

Quan điểm thờ ngai thờ và khám gian thờ

Nhiều người băn khoăn chỉ con trưởng hoặc sau 5 đời mới được đặt ngai thờ, khám gian thờ. Qua thực tế lắp đặt cho nhiều gia đình, mỗi địa phương lại có phong tục riêng.

Có gia đình con thứ vẫn đặt ngai thờ hoặc khám gian thờ để thờ gia tiên. Điều quan trọng vẫn là sự thống nhất trong gia đình, ý kiến của bậc bề trên và lòng thành kính đối với ông bà tổ tiên.

Khám gian thờ và ngai thờ khác nhau như thế nào?

1. Khám gian thờ có kích thước lớn hơn.
2. Khám gian thờ tạo cảm giác bề thế hơn.
3. Khám gian thờ đặt được tượng thờ kích thước lớn.
4. Ngai thờ gọn hơn, thích hợp treo thêm cuốn thư câu đối.
5. Mẫu mã của cả 2 loại đều thay đổi theo yêu cầu riêng.

Chiều cao phòng thờ ảnh hưởng tới lựa chọn ngai thờ và khám gian thờ

Chiều cao phòng thờ là yếu tố rất quan trọng khi chọn mẫu.

Một khách hàng tại Vinh có chiều cao trần chỉ khoảng 2,4 m. Sau khi tính toán, không đủ khoảng trống để đặt khám gian thờ hoặc ngai thờ nên chuyển sang bài trí bộ liễn thờ khắc chữ Cửu Huyền Thất Tổ.

Ngược lại, khách hàng tại Thái Bình có chiều cao phòng thờ khoảng 3,1 m. Gia đình không treo cuốn thư nên chọn khám gian thờ.

Bàn thờ 3 cấp cao khoảng 1,6 m, kết hợp khám gian thờ cao khoảng 1,17 m. Tổng chiều cao gần 2,8 m, vẫn còn khoảng 30 cm tới mái nên tỷ lệ rất cân đối.

Kích thước ngai thờ phổ thông

Mẫu ngai thờ phổ biến có kích thước:

• Ngang: 56 cm.
• Sâu: 42 cm.
• Cao tới đỉnh đầu rồng: 87 cm.

Kích thước phù hợp với đa số phòng thờ gia đình và vẫn đủ khoảng trống để treo cuốn thư câu đối nếu trần nhà cao.

Kích thước khám gian thờ

Khám gian thờ có thể làm từ kích thước tương đương ngai thờ tới các mẫu rất lớn dành cho từ đường, đình hoặc đền. Gia đình thờ gia tiên trong phạm vi nhỏ vẫn có thể đặt khám gian thờ kích thước gọn để phù hợp diện tích.

Kết luận

Ngai thờ và khám gian thờ đều giữ vị trí trung tâm trên bàn thờ và mang ý nghĩa thờ tự quan trọng. Ngai thờ phù hợp với không gian muốn kết hợp cuốn thư câu đối, còn khám gian thờ tạo vẻ bề thế, thích hợp phòng thờ có chiều cao lớn hoặc cần bài trí tượng thờ. Trước khi quyết định, nên cân nhắc diện tích phòng thờ, chiều cao trần, phong tục địa phương, ý kiến của bậc bề trên và nhu cầu bài trí để lựa chọn mẫu phù hợp.

Tư vấn bởi: Bàn thờ | Bàn Thờ Canh Nậu | Hotline: 0936.320.832

Với hơn 20 năm kinh nghiệm trong làng nghề Canh Nậu. Chuyên gia tư vấn phong thủy bàn thờ chuẩn cung số Tài Lộc cho gia chủ tại Hà Nội và toàn quốc.