Các bác cùng đi vào bên trong để xem những công đoạn mà các bác thợ đồ thờ Canh Nậu đang làm phần sơn son thếp vàng. Tại sao em nói với các bác là phần sơn son thếp vàng rất mất nhiều công sức và thời gian? Bởi vì nó trải qua tổng cộng bảy nước sơn các bác ạ.
Các công đoạn đầu tiên khi làm sơn son thếp vàng
Đầu tiên, khi những phần mộc như thế này được đưa về xưởng sơn thì các bác thợ nhà em sẽ phải làm bước đầu tiên đó là khò cháy toàn bộ bề mặt của những phần đục. Các bác có thể nhìn thấy, toàn bộ những phần bề mặt đục đều được khò cháy hết. Sau đó mới bắt đầu đi vào những công đoạn như:
- Khò cháy toàn bộ bề mặt phần đục.
- Làm sạch các chi tiết trên sản phẩm.
- Làm các lớp lót sơn và cầm sơn.
- Làm mịn toàn bộ bề mặt trước khi vào màu.
Sau khi dặm sơn, lót sơn xong thì đây là công đoạn các bác thợ sẽ làm mịn toàn bộ bề mặt. Trong nghề thì các bác thường gọi đây là phần kẹt, tức là làm toàn bộ những phần khe kẽ, phần đục được mịn hơn trước khi đi vào công đoạn phun màu sơn. Các bác có thể nhìn thấy, tất cả những phần sơn son thếp vàng như thế này tại đồ thờ Canh Nậu đều phải làm thủ công bằng tay hết. Các bác thợ phải dặm từng đường khe, từng kẽ nhỏ, từng ô đục. Đặc biệt với những vị trí nhỏ, khó nhìn thì các bác thợ còn phải hỗ trợ thêm bằng đèn để kiểm tra xem vị trí nào chưa đủ sơn, chưa đủ nước sơn để bổ sung thêm, đảm bảo chất lượng sản phẩm.
Gợi ý mẫu bàn thờ đẹp:
Bộ sưu tập mẫu bàn thờ đẹp thực tế
Công đoạn vào màu và hoàn thiện lớp sơn
Phía bên trong xưởng sơn là khu vực hoàn thiện màu. Đây là bác cả bên nhà em Linh, bác ấy phụ trách những công đoạn như sơn đỏ, sơn đen và lộng vàng toàn bộ các chi tiết để đưa sản phẩm đến công đoạn cuối cùng là phủ bóng. Đây là công đoạn bên em sơn đen phần bề mặt bàn, giống như phần sơn then bao quanh mà các bác đang nhìn thấy. Với công đoạn này, bên em có hỗ trợ bằng máy phun để đưa màu vào những phần bề mặt lớn. Các bác có thể nhìn thấy, máy sẽ hỗ trợ phun toàn bộ phần bên trong. Đây là công đoạn cuối giống như giai đoạn vào màu khi làm sơn PU, tức là bước đưa màu lên sản phẩm. Sau khi sơn xong, sản phẩm sẽ được đưa ra bên ngoài để chờ khô và tiếp tục có thêm một lớp nước phủ dặm hoàn thiện.
Các màu chủ đạo trong sơn son thếp vàng
Nếu làm các sản phẩm sơn son thếp vàng thì thông thường sẽ có những màu chủ đạo như:
- Màu vàng.
- Màu đỏ.
- Màu đen.
Như các bác thợ ở phía ngoài đang làm, các bác ấy đang lộng đỏ phần bao loan ở những lỗ lộng, phần bài vị và những đường lấy nền. Những đường lấy nền như thế này đòi hỏi sự tỉ mỉ rất cao. Các ô lỗ rất nhỏ nên toàn bộ đều phải làm bằng tay thủ công. Chính vì vậy, em Linh chia sẻ với các bác là để hoàn thiện một bộ sản phẩm sơn son thếp vàng thì cần thời gian rất dài. Trung bình một bộ sản phẩm bên nhà em sẽ mất ít nhất khoảng 5 ngày đến 1 tuần, tùy thuộc vào điều kiện thời tiết các bác ạ. Đây là phần mặt bàn sau khi được sơn then, hiện tại đã khô và đang được bắn kính. Các bác có thể hình dung, với những mẫu bàn ô sa cổ như thế này thì có rất nhiều chiều sâu bên trong. Sau khi bắn kính vào, các bác sẽ nhìn thấy những phần chiều sâu của từng ô đục. Toàn bộ những phần ô đục mà bên đồ thờ Canh Nậu làm đều được tháo rời hết ra. Sau khi sơn khô hoàn toàn thì mới bắt đầu lắp ghép lại, bắn ốp vào những tấm ván và bịt kín phía bên trong. Như vậy chiếc bàn sẽ hoàn thiện, bên ngoài đã có thêm lớp kính chống bụi. Các bác vẫn có thể nhìn thấy toàn bộ phần đục bên trong mà việc vệ sinh cũng dễ dàng hơn.
So sánh hai bộ phòng thờ với hai kiểu hoàn thiện nước sơn khác nhau
Các bác đi vào bên trong này thì còn có phần lô bàn thờ và cuốn thư câu đối. Với combo phòng thờ của gia đình bác khách thì đây là bộ của bác khách Quảng Ninh, còn bên cạnh là bộ của bác khách ở Nam Định. Các bác có thể nhìn để so sánh hai bộ sản phẩm này được làm theo hai dạng nước sơn khác nhau hoàn toàn. Đối với bác khách ở Quảng Ninh thì bác ưu tiên sử dụng nền sơn then, tức là nền màu đen như thế này. Bên ngoài được thếp vàng theo lối giả vàng ta. Trước đây em Linh cũng đã làm một bộ cho bác khách ở Thành phố Hồ Chí Minh theo lối giả vàng Nhật. Bộ sản phẩm này cũng có hình thức tương tự như vậy, các bác có thể nhìn để tham khảo. Hiện tại thì các bác thợ nhà em đang trực tiếp lắp phần bàn cơm và phần ô kính ở bên ngoài để quay trực tiếp cho các bác xem công đoạn lắp đặt. Trong quá trình lắp kính, các bác thợ sẽ bôi thêm một lớp silicon bên ngoài để cố định kính vào phần gỗ. Ngoài ra còn có thêm những lớp bắt ốc vít để khi đưa vào sử dụng thì kính sẽ không bị rung lắc, tránh tình trạng bị vỡ kính các bác ạ.
Đặc điểm riêng của bộ cuốn thư câu đối sơn son thếp vàng
Quay trở lại với bộ cuốn thư câu đối, ở phía bên này thì tính chất của bộ câu đối này có sự khác biệt so với bộ bên ngoài các bác ạ. Các bác nhìn tổng thể sẽ thấy hai bộ khác nhau hoàn toàn. Bởi vì bộ câu đối bên trong này được em Linh làm theo yêu cầu riêng của bác khách. Thông thường, với những bộ sơn son bình thường thì phần nền này sẽ là sơn đen. Nhưng bác khách của em lại yêu cầu bộ sản phẩm chỉ sử dụng hai màu chủ đạo là đỏ và vàng. Vì vậy phần chữ được làm màu đỏ. Còn phần nền thì các bác có thể nhìn thấy có sự khác biệt với bộ câu đối bên ngoài, bởi phần nền này được đục gấm chữ Vạn bên trong nên toàn bộ phần nền sẽ làm màu vàng và chữ sẽ là chữ đỏ. Các bác có thể nhìn ngay cả phần ngai thờ cũng được làm chủ đạo với hai màu đỏ và vàng. Ngày xưa, các cụ khi làm sơn son thì nước sơn rất dày, trải qua bảy nước sơn. Chính vì vậy, các sản phẩm ngày xưa được làm bằng dòng sơn ta thì tuổi thọ có thể lên đến cả 200 năm, 300 năm vẫn là bình thường các bác nhá.
Tỷ lệ làm thủ công trong sơn son thếp vàng
Phần sơn này tỷ lệ làm thủ công bằng tay chiếm khoảng bao nhiêu phần trăm hả chị?
Chiếm khoảng 80% là làm bằng tay. Máy chỉ hỗ trợ một phần nhỏ, chủ yếu là phun sơn.
Toàn bộ các công đoạn từ lót, dặm, sơn lộng đều phải làm bằng tay thủ công.
Các bác có thể thấy, công đoạn máy phun chỉ hỗ trợ phần vào màu như màu đen, màu đỏ hoặc màu vàng. Còn từ lớp lót, lớp dặm cho đến phần sơn lộng đều được thực hiện thủ công bằng tay. Chính vì vậy, em Linh chia sẻ với tất cả các bác, đây là phần sơn son thếp vàng nên trải qua rất nhiều công đoạn và yêu cầu độ tỉ mỉ rất cao.
Ý nghĩa của sơn son thếp vàng trong không gian phòng thờ
Để các bác có thể hiểu rõ hơn, hôm nay em Linh trực tiếp dẫn các bác xuống dưới xưởng sơn để các bác có cái nhìn khách quan hơn về dòng sơn son thếp vàng. Hiện nay có rất nhiều không gian nội thất phòng thờ, từ đường, nhà thờ họ, đặc biệt là đình, đền, miếu mạo đều lựa chọn sử dụng nền sơn son thếp vàng như thế này. Lý do là bởi lớp sơn son thếp vàng không chỉ tạo nên vẻ đẹp trang nghiêm, cổ kính mà còn giúp bảo vệ phần gỗ bên trong, giữ được tuổi thọ lâu dài cho sản phẩm. Với những công trình như đình, đền, nhà thờ họ hay từ đường thì rất khó để thay tháo các sản phẩm thờ cúng, chính vì vậy việc lựa chọn phương án hoàn thiện như sơn son thếp vàng hay sơn PU sẽ tùy thuộc vào yêu cầu của từng gia đình các bác ạ.
Những yếu tố quyết định đến chất lượng bộ sơn son thếp vàng
Một bộ sản phẩm sơn son thếp vàng đẹp cần đảm bảo nhiều yếu tố khác nhau:
- Phần mộc ban đầu phải được làm kỹ, các đường nét đục phải rõ ràng.
- Các lớp sơn phải được làm đủ từng bước, từng nước sơn.
- Những chi tiết nhỏ như khe kẽ, đường lấy nền, phần lộng vàng phải được chăm chút bằng tay.
- Công đoạn hoàn thiện màu phải đảm bảo sự hài hòa giữa các màu đỏ, vàng, đen trên tổng thể sản phẩm.
Đặc biệt, với những sản phẩm đồ thờ thì ngoài hình thức bên ngoài, yếu tố quan trọng vẫn là sự tỉ mỉ trong từng chi tiết nhỏ.
Bởi mỗi một đường đục, mỗi một lớp sơn đều thể hiện sự đầu tư của người làm nghề và giá trị của sản phẩm khi đưa vào không gian phòng thờ gia đình.
