Với phòng thờ từ đường có cả cột cái và cột quân, không gian thường có diện tích khá rộng. Riêng các gian thờ tại đình, chùa, miếu còn bố trí thêm cột con nên khoảng thờ phụng càng lớn. Tùy mặt bằng, chiều cao và cách sắp xếp của từng nơi, các hạng mục như cột, đại tự, cửa võng, câu đối cũng cần tính toán riêng để tổng thể cân đối. Trong bộ phòng thờ của gia đình anh khách, cột cái có đường kính 23 cm, cột quân đường kính 19 cm. Nhiều người thắc mắc vì sao cột quân thường nhỏ hơn cột cái. Khi nhìn từ bên ngoài vào, phía trước cột quân còn có mặt bàn thờ, trong khi câu đối treo tại vị trí cột quân thường nằm ở cấp thứ 2. Nếu câu đối làm quá dài, phần chữ dễ bị mặt bàn che khuất. Vì vậy, kích thước câu đối tại cột quân cần ngắn hơn cột cái để khi đứng từ ngoài nhìn vào vẫn đọc rõ phần chữ. Nếu làm đôi cột quân dài tương đương cột cái trong trường hợp mặt bàn thờ đã phủ gần kín chiều ngang, bố cục dễ bị bí và câu đối bị che. Với phòng thờ từ đường 3 gian, từng thông số về kích thước, chất liệu và kiểu dáng nên tính theo thực tế mặt bằng.

Kích thước cuốn thư và câu đối vuông cho phòng thờ nhỏ

Bộ đại tự chính cho phòng thờ từ đường

Trong từ đường 3 gian, ngoài bàn thờ và câu đối, bộ đại tự là hạng mục quan trọng ở gian giữa. Những tấm đại tự thường khắc câu chữ mang ý nghĩa răn dạy con cháu, ghi lại tư tưởng hoặc lời nhắc nhở về truyền thống gia đình, dòng họ. Bộ chữ được lựa chọn tại đây là “Ẩm Hà Tư Nguyên”, mang ý nghĩa uống nước nhớ nguồn. Với phòng thờ từ đường, nhà cũng thường đặt câu chữ riêng theo mong muốn của gia đình hoặc dòng họ.

Mẫu đại tự thường có 2 cách làm chữ chính:

Kiểu đại tự chữ chìm, nền trơn giữ lại vẻ tự nhiên của thớ gỗ, đặc biệt thích hợp khi dùng gỗ hương đá có màu sắc và đường vân rõ.
Kiểu đại tự chữ nổi, chạm gấm chữ vạn mang nét truyền thống, phần chữ nổi kết hợp hoa văn xung quanh để tạo điểm nhấn cho tấm đại tự.

Với đại tự bằng gỗ hương đá, kiểu chữ chìm trên nền trơn giúp giữ được vẻ tự nhiên của chất gỗ, đồng thời bề mặt ít chi tiết thuận lợi cho lau chùi, bao sái.

Về kích thước đại tự

Trường hợp phía trên không bố trí thêm phần xương, kích thước đại tự thường được chọn khoảng 1,97 m hoặc 2,17 m. Kích thước thực tế vẫn cần căn theo khoảng cách giữa các cột và bố cục của từng gian.

Về chiều cao khi treo đại tự

Chiều cao treo đại tự được tính theo chiều cao trần của từng căn nhà. Nếu phía trên đại tự có hệ thống chương bao quanh, kích thước cần tính để phần đại tự phủ vừa khoảng trống đã định. Với phòng có chiều cao lớn hơn khổ thông thường, phương án làm thêm y môn hay còn gọi là hạ xà giúp đưa cửa võng xuống thấp hơn. Khi đứng từ ngoài nhìn vào sẽ hạn chế cảm giác phải ngước lên, đồng thời tỷ lệ gian thờ cũng cân đối hơn. Phía dưới đại tự có thể bố trí cửa võng hoặc y môn tùy chiều cao thực tế của phòng. Với phòng thờ cao 3,6 m, phương án được tư vấn là làm thêm một bức y môn nhằm hạ lại cao độ cửa võng. Hạng mục y môn không bắt buộc cho mọi phòng thờ từ đường mà cần căn theo mặt bằng cụ thể. Chẳng hạn khoảng thờ phụng rộng 2,77 m thì đại tự có thể tính khoảng 2,67 m để giữ tỷ lệ hài hòa.

Bộ cửa võng gian giữa với nhiều kiểu dáng và chọn

Các mẫu cửa võng gian giữa

Với cửa võng phòng thờ, kiểu chạm khá đa dạng và được chọn theo sở thích, diện tích cũng như tính chất của nơi thờ. Trong phòng thờ từ đường hoặc nhà thờ họ, các mẫu cửa võng đục Tứ Linh, Mai Hóa Long thường được lựa chọn để tạo vẻ trang nghiêm. Với phòng thờ tư gia hoặc nhà chi, cửa võng chạm Hồng Trĩ cũng là một kiểu được nhiều gia đình lựa chọn.

Về kích thước cửa võng gian giữa

Kích thước cửa võng được tính theo khoảng cách giữa các cột và chiều cao tổng thể của gian thờ. Bộ cửa võng trong phòng thờ có:

Chiều cao cửa võng: 2,77m.
Tổng đuôi: 1,76m.
Chiều cao từ mặt đất lên đến phần xà ngang: 3,60m.

Từ các thông số trên, kích thước tổng đuôi và tỷ lệ từng phần được tính toán để bộ cửa võng nằm cân đối trong gian giữa.

Về giá thành khi đầu tư cửa võng gian chính

Mức đầu tư cửa võng thay đổi theo kết cấu và cách chạm. Một phương án là làm độ dày 5 phân rồi ghép các phần để đục. Ngoài ra còn có kiểu cửa võng liền khối, liền tấm với mức đầu tư cao hơn. Gian giữa thường là vị trí trung tâm nên cửa võng được chú trọng hơn về hoa văn, độ chạm và các chi tiết trang trí so với hai gian bên.

Bộ cửa võng cho gian cột quân

Ở khu vực cột quân, cửa võng thường được chọn kiểu chạm đơn giản hơn gian giữa. Dù vậy, kích thước vẫn cần tính kỹ để khi hoàn thiện, toàn bộ phòng thờ từ đường 3 gian giữ được tỷ lệ đồng đều. Cửa võng tại cột quân thường làm dài hơn một chút so với cửa võng phía ngoài cột cái, nhờ đó khi quan sát từ bên ngoài vào, hai khu vực có sự liên kết về tỷ lệ. Cửa võng cột quân cũng đóng vai trò như một hạng mục trang trí bên trong, góp phần hoàn thiện vẻ trang nghiêm của gian thờ. Kích thước bộ cửa võng gồm:

Chiều dài: 2,80m.
Phần bụng cửa võng: 47cm.
Tổng đuôi: 1,57m.

Phần bụng cửa võng được làm nhỏ hơn để khi treo tại cột quân không che khuất mặt bàn thờ phía trước. Riêng phần tổng đuôi căn theo chiều cao gian thờ và cao độ mặt bàn. Với chiều dài 2,80m, khi đứng từ ngoài nhìn vào vẫn quan sát được trọn bộ cửa võng mà hạn chế tình trạng bị bàn thờ phía trước che khuất.

Bộ sưu tập hình ảnh thực tế

Phòng thờ 3 gian với đại tự, cửa võng

Bộ sưu tập hình ảnh thực tế