Có ý kiến cho rằng: con ấn của họ Nguyễn lại được bố trí chính giữa và nằm trên cả chính văn. Có lẽ do vị trí đó khá rỗng nên người ta đặt ấn vào để bức chữ trở nên kín đáo, cân đối hơn. Tuy nhiên, nếu là dòng chữ thì việc bố trí triện xuống phía dưới sẽ hợp lý hơn. Trong nhiều từ đường, nhà thờ họ và không gian thờ tự truyền thống, chúng ta thường bắt gặp bức đại tự bốn chữ: 馨 惟 德 明 Nhìn từ trái sang phải, đây là thứ tự các chữ trên bức đại tự khi được treo theo lối cổ. Còn đọc theo truyền thống từ phải sang trái là: 明德惟馨 (Minh Đức Duy Hinh) Đây là một trong những bức đại tự hàm súc và sâu sắc trong văn hóa thờ tự của người Việt.
Ý nghĩa của bốn chữ Minh Đức Duy Hinh
Bốn chữ Minh Đức Duy Hinh xuất phát từ 書經 (Thư Kinh, còn gọi là 尚書 - Thượng Thư), thiên Quân Trần:
黍稷非馨, 明德惟馨.
Nghĩa là: “Lễ vật và hương thơm của tế phẩm không phải điều cao quý nhất; chỉ có đức sáng mới là hương thơm đích thực.” Bốn chữ tuy ngắn gọn nhưng hàm chứa cả một hệ giá trị của Nho học:
- 明 (Minh): là sáng tỏ, sáng suốt, cũng là sự tự soi rọi để giữ tâm ngay chính.
- 德 (Đức): là phẩm hạnh được bồi đắp bằng việc tu thân, xử thế và làm điều nhân nghĩa.
- 惟 (Duy): mang nghĩa “chỉ có”, nhấn mạnh giá trị cốt lõi.
- 馨 (Hinh): vốn chỉ hương thơm lan xa, về sau được dùng để chỉ tiếng thơm của đức hạnh, lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Điều đáng chú ý là chữ 馨 trong văn hiến Hán không chỉ nói về mùi hương vật chất mà còn là một ẩn dụ về đạo đức. Vì vậy, Minh Đức Duy Hinh không ca ngợi trầm hương hay lễ vật, mà tôn vinh hương thơm của nhân cách.
Giá trị của bức đại tự trong gia phong
Đó cũng là lý do bức đại tự này thường được đặt ở vị trí trang trọng trong từ đường, nhà thờ họ và tư gia. Bức chữ không đơn thuần là một mỹ tự để trang trí, mà còn là lời nhắc nhở về cội nguồn của sự hưng thịnh. Một dòng họ có thể giàu sang nhờ phúc ấm. Một gia đình có thể hiển đạt nhờ tài năng. Nhưng chỉ có đức hạnh mới tạo nên gia phong, và chỉ có gia phong mới lưu giữ được tiếng thơm lâu dài. Có lẽ vì vậy mà người xưa mới khẳng định:
黍稷非馨, 明德惟馨.
Hương của lễ vật rồi sẽ tan theo khói. Hương của đức hạnh sẽ còn mãi với thời gian. Đó chính là tinh thần của văn hóa thờ cúng tổ tiên: lấy đức làm gốc, lấy gia phong làm hương, lấy sự tu thân của con cháu để nối dài công đức của tiền nhân. 明德惟馨 - bốn chữ nhưng là một triết lý sống, một chuẩn mực gia phong và cũng là điều mà mỗi thế hệ nên gìn giữ, để “tiếng thơm” của dòng tộc không đến từ sự phô trương, mà từ chính nhân cách của con người.
Bài thơ ca ngợi ý nghĩa Minh Đức Duy Hinh
Hương trầm một thoáng gió đưa bay,
Đức sáng ngàn thu vẫn đượm đầy.
Lễ bạc đâu bằng tâm chính trực,
Ơn dày mới kết phúc sau này.
Gia phong giữ vẹn đời thêm thịnh,
Tổ đức vun bồi cháu nối tay.
Bốn chữ treo cao lời cổ huấn:
Minh Đức Duy Hinh rạng tháng ngày.
Bức hoành phi Minh Đức Duy Hinh mang ý nghĩa: đức sáng thì tiếng thơm lan xa là một bức chữ đẹp, chứa đựng lời răn dạy về việc giữ gìn đạo đức, gia phong và truyền thống tốt đẹp qua nhiều thế hệ.
Gợi ý mẫu bàn thờ đẹp:
