Quy trình chọn gỗ để làm sập thờ

Nếu mua gỗ nguyên khối rồi tự xẻ, phần bên trong thân gỗ đôi khi xuất hiện chỗ rỗng hoặc hư hỏng mà nhìn bên ngoài rất khó nhận ra. Với những tấm gỗ mua về, khi xẻ nếu phát hiện lỗi nằm giữa thân thì phần đó phải loại bỏ. Có đoạn chỉ cần cắt bỏ một phần nhỏ, nhưng cũng có trường hợp phải bỏ toàn bộ tấm gỗ để giữ chất lượng cho bộ bàn thờ. Vì vậy, gỗ làm đồ thờ cần được kiểm tra và phân loại từng phần, những đoạn không đạt mới loại bỏ trước khi đưa vào làm thành phẩm.

Bàn thờ nhị cấp và cuốn thư cho gia đình chú Trung tại Duy Tiên, Hà Nam

Kinh nghiệm kiểm tra gỗ và tính toán khi làm sập thờ tam cấp

Với những bộ sập thờ kích thước lớn, chọn gỗ thành khí giúp gia công thuận lợi hơn. Khi mua gỗ dạng thành khí, người thợ kiểm tra được phần bên trong của từng tấm, từ đó loại bỏ những vị trí lỗi trước khi làm các chi tiết bàn thờ. Sau khi xẻ, từng tấm tiếp tục được kiểm tra phần lõi. Nếu bên trong bị thủng, mục hoặc xuất hiện khuyết điểm lớn thì phần gỗ đó được bỏ đi. Những phần đạt yêu cầu mới giữ lại để làm khuôn mặt, ván mặt, chân, vai và các chi tiết chạm khắc. Một tấm gỗ nhìn bên ngoài khá đẹp nhưng khi xẻ mới phát hiện ruột bị lỗi thì người thợ phải cắt bỏ phần hỏng để lấy phần gỗ tốt. Vì vậy, để hoàn thiện một bộ sập thờ lớn, khâu chọn lọc gỗ cần được kiểm tra rất kỹ.

Cách tính độ dày của từng bộ phận trong sập thờ

Mỗi bộ phận của sập thờ có kích thước riêng để tạo sự cân đối. Với sập thờ dạ vô thập thờ hàng 10 phân liền khối của chú khách Sơn La, phần chân làm kích thước 24 để cân xứng với dạ dày 10 phân. Khuôn mặt dày 5 phân, ván mặt phía trong dày 2 phân chắp đôi. Những phần chịu lực như chân, vai và khuôn mặt đều được tính theo kích thước tổng thể của bộ sập. Với những gia đình đặt bàn thờ kích thước lớn, ngoài mã thì độ dày gỗ cũng tác động đến giá thành. Hai bộ bàn thờ tam cấp cùng kích thước nhưng khác độ dày, cách chạm khắc và ghép gỗ thì giá trị cũng khác nhau. Các mẫu bàn án gian thờ trên thị trường có nhiều mức độ dày. Có mẫu làm chân 14, cũng có mẫu giảm xuống chân 12 để giảm chi phí. Phần vai cũng thay đổi theo yêu cầu của gia đình. Vai bàn thờ tam cấp là bộ phận chịu lực chính, gánh toàn bộ phần mặt phía trên nên luôn được chú trọng khi gia công.

Những yếu tố cần lưu ý khi đặt sập thờ tam cấp cho phòng thờ gia đình

Khi đặt sập thờ, gia đình cần xác định rõ mục đích dùng và vị trí thờ phụng thực tế. Không phải phòng thờ nào cũng thích hợp với một sập thờ kích thước lớn. Nếu phòng thờ rộng, gia đình thường chọn sập thờ chân quỳ, vua sập thờ hoặc mẫu có phần dạ dày 10 - 12 phân. Với diện tích nhỏ, án gian thờ sẽ giúp không gian cân đối hơn. Mỗi nơi cúng bái cần tính riêng chiều dài, chiều rộng và chiều cao. Đặt hàng trước giúp người thợ có thêm thời gian chọn gỗ, dựng chi tiết, chạm khắc và hoàn thiện từng phần. Với những mẫu chạm khắc cầu kỳ, thời gian hoàn thiện thường dài hơn bởi mỗi chi tiết trải qua nhiều công đoạn từ chọn gỗ, dựng ngang, ghép nối đến làm nguội trước khi hoàn thiện.

Lưu ý kích thước khi đưa sập thờ lên nhà cao tầng

Một vấn đề nhiều gia đình gặp khi đặt bàn thờ tam cấp kích thước lớn là đưa bộ bàn thờ lên tầng cao. Khi làm đồ thờ cho nhà cao tầng, gia đình cần kiểm tra trước kích thước phòng thờ, cầu thang và lối đi vào nhà. Chẳng hạn, một bộ bàn thờ tam cấp rộng 1,55 m, nếu cầu thang rộng khoảng 1,2 m và khu thờ thông thoáng thì việc đưa bộ bàn lên tầng sẽ dễ dàng hơn. Tuy nhiên, cũng có trường hợp vua sập thờ rộng 1,27 m, dài 2,17 m, dù đã tháo rời phần mặt nhưng cầu thang chỉ rộng 70 cm thì vẫn không đưa lên được. Với những căn nhà cao tầng tại Hà Nội, phương án vận chuyển cần được tính trước. Có trường hợp lắp đặt trên tầng 6 phải để lại phần mặt và cổ, sau đó thuê cẩu đưa lên vị trí lắp đặt. Ngoài cầu thang, phần ngõ vào cũng cần kiểm tra. Những căn nhà nằm trong ngách nhỏ, hẻm hẹp đôi khi phải dùng xe nhỏ để kéo đồ vào thay vì mang hoàn toàn bằng tay, bởi các bộ sập thờ bằng gỗ thường có kích thước lớn và trọng lượng cao.

Lưu ý về chiều cao bàn thờ tam cấp khi thắp hương

Ngoài chiều ngang và chiều sâu, chiều cao cũng là thông số đáng lưu ý. Bàn thờ tam cấp quá cao sẽ gây khó khăn khi thắp hương, còn quá thấp lại làm tổng thể mất cân đối. Với người cao khoảng 1,6 m, bàn thờ tam cấp cao 1,17 m được chia sẻ là mức vừa để đứng thắp hương. Nếu làm cao 1,27 m thì khi thắp hương sẽ khó với hơn. Gia đình nên cân nhắc chiều cao bàn thờ tam cấp theo chiều cao của người thường xuyên thắp hương để chọn kích thước phù hợp.

Một số bộ sập thờ kích thước lớn cần tháo rời phần mặt hoặc phần cổ để đưa lên tầng cao, sau đó mới lắp ráp hoàn chỉnh tại phòng thờ. Với những căn nhà nằm trong ngõ nhỏ, vận chuyển bằng xe nhỏ hoặc chia thành từng bộ phận sẽ dễ dàng hơn. Các bộ sập thờ bằng gỗ lớn thường có trọng lượng cao nên cần tính trước phương án đưa vào vị trí. Khi đặt một bộ sập thờ tam cấp, gia đình cần quan tâm đến kích thước phòng thờ, chiều cao trần, cầu thang, lối vận chuyển, chất liệu gỗ và độ dày từng bộ phận. Những yếu tố đó giúp bộ bàn thờ tam cấp sau khi hoàn thiện cân đối với chốn phụng sự và đúng mong muốn ban đầu của gia đình.