Nhà nền đất Bắc Bộ cổ

Những ngôi nhà nền đất Bắc Bộ cổ như ở Quốc Oai vẫn được coi như kiến trúc lối cũ nguyên bản giữ nguyên hình thái ban đầu và chưa qua cải tạo bằng gạch hay xi măng. Trong bối cảnh đô thị hóa mạnh, một ngôi nhà vẫn còn giữ bức bàn, cửa võng, nền đất nện là rất hiếm mang tầm mức lịch sử đặc biệt về công năng nội tâm – lịch sử – dân gian.

Nhà cổ nền đất

Đặc điểm nhà nền đất cổ

Nhà nền đất được làm bằng đất nện kỹ giúp mát về mùa hè, ấm về mùa đông. Cửa bức bàn – kiểu cửa gỗ lớn tháo lắp linh hoạt – vừa chắn gió vừa tạo không gian riêng tư. Phần bức bàn và cửa võng được chạm nổi tinh xảo phản ánh trình độ thủ công cao của nghệ nhân xưa. Vật liệu chủ yếu gồm gỗ, đất, rơm, tre nứa, tất cả đều là chất liệu tự nhiên mang tính bền vững và gần gũi môi trường. Nền nhà thường không lát gạch, không tráng xi măng giúp giữ nguyên vẻ mộc mạc và hồn xưa của ngôi nhà Bắc Bộ.

Nhà cổ nền đất 2

Những ngôi nhà nền đất còn lại ở đâu

Một số ngôi nhà nền đất cổ vẫn còn tồn tại ở Quốc Oai (Hà Nội), Hà Nam, Nam Định, Bắc Ninh và rải rác tại các vùng trung du cũ. Tuy nhiên, phần lớn đã bỏ hoang hoặc chỉ dùng tạm, do điều kiện sinh hoạt hiện đại không còn trọn vẹn. Một số thành viên trong nhà có gốc dòng họ đã hình thành lâu vẫn giữ lại để bảo tồn nếp sống và di sản kiến trúc điểm dừng nền tảng tư tưởng lối cũ, xem đó như kỷ vật của tổ tiên. Nền đất dễ ẩm thấp, khó vệ sinh trong mùa mưa và bám bụi nếu không được quét dọn thường xuyên. Tuy nhiên, xưa kia người dân thường đóng hạt trám hoặc trải chiếu cói lên nền để khắc phục vừa tăng độ bền vừa tạo vẻ ấm cúng. Với cách chăm sóc phù hợp, nền đất vẫn đảm bảo nhiều năm mà không hỏng.

Nhà nền đất Bắc Bộ 1

Nhà nền đất Bắc Bộ chẳng những là công trình kiến trúc cũng như là là ký ức quy chuẩn xã hội nếp sống cũ. Nó chứng minh cách ứng xử hài hòa của con người với thiên nhiên, sự tinh tế trong xây dựng thủ công và nếp sống giản dị phản ánh tư duy Việt xưa. Những ngôi nhà còn nguyên nền đất, bức bàn và vì kèo gỗ trở thành tài sản tinh thần quý, cần được nghiên cứu, phục dựng và bảo tồn như một phần ký ức làng quê Bắc Bộ.