Bố trí bàn thờ, sập hầu, cửa võng, câu đối và khám thờ trong nhà thờ họ

Bố trí 2 bàn thờ và sập hầu trong nhà thờ họ tại Thủy Nguyên

Gia đình tại Thủy Nguyên, Hải Phòng lựa chọn cách bố trí dựa trên kích thước thực tế, nhu cầu thờ cúng và khoảng trống sinh hoạt trong nhà thờ. Gia chủ còn khá trẻ nhưng đã xây dựng nhà thờ riêng để thờ tổ tiên. Không gian nhà thờ có chiều dài 4 m, chiều sâu 5 m. Theo mong muốn của gia đình, tổng thể gồm 2 bàn thờ và 1 bộ sập hầu đặt phía trước. Bố cục được sắp xếp theo thứ tự:

1. Bàn thờ phía trong đặt khám thờ.
2. Bàn thờ phía ngoài làm theo Ô xa Cổ.
3. Sập hầu đặt phía trước để dâng lễ và làm nơi ngồi khi thực hiện các nghi lễ.

Bàn thờ phía trong được làm theo kiểu dáng gọn, kích thước gồm:

• Chiều dài: 2,17 m.
• Chiều rộng: 81 cm.
• Chiều cao: 1,25 m.

Phía sau bàn thờ bố trí khám thờ theo phong tục phổ biến tại khu vực Thủy Nguyên với kích thước:

• Mặt tiền: 1,17 m.
• Chiều cao: 1,27 m.
• Chiều sâu: 42 cm.

Bố trí sập hầu và khoảng cách giữa các hạng mục trong nhà thờ họ

Gia chủ mong muốn phía trước bàn thờ có thêm sập hầu để đặt lễ và tạo vị trí cho các cụ ngồi tụng kinh trong những dịp quan trọng. Vì vậy, sập được làm theo kích thước:

• Chiều dài: 2,05 m.
• Chiều rộng: 1,47 m.
• Chiều cao: 37 cm.

Khi cộng tổng chiều rộng của các hạng mục gồm:

1. Bàn thờ ngoài rộng 1,07 m.
2. Bàn thờ trong rộng 81 cm.
3. Sập hầu rộng 1,47 m.

Tổng kích thước khoảng 3,3 m, vừa với chiều ngang gian giữa của nhà thờ.

Sập hầu được hạ thấp còn 37 cm để khi kê phía trước không che mất phần dạ tiền của bàn thờ, chạy song song vẫn tạo khoảng thoáng cho toàn bộ không gian thờ cúng.

Khi đặt sập hầu phía trước bộ bàn thờ, chiều cao của sập cần được tính toán để không che phần dạ tiền. Cách bố trí giúp tổng thể khu thờ trong nhà thờ giữ được tỷ lệ cân đối.

Đặc điểm bàn thờ Ô xa Cổ cho nhà thờ họ

Bàn thờ phía ngoài được chế tác theo Ô xa Cổ với nhiều lớp chạm truyền thống:

• Tấm đục dày 4 cm.
• Chi tiết chắp thêm 4 cm, tổng độ dày 8 cm.
• Đầu rồng chắp dày 10 cm.
• Hoa văn rồng hóa Tứ Linh.

Trước đây, Ô xa Cổ chủ yếu được làm từ gỗ mít. Những tấm đại hội được đục rời rồi ghép vào bộ khung phía sau. Các mảng trang trí gồm Tùng, Trúc, Cúc, Mai tượng trưng cho 4 mùa Xuân – Hạ – Thu – Đông. Gia chủ chọn hoàn thiện bằng Vecni trong suốt thay cho phun màu, qua đó giữ nguyên màu sắc và đường vân của gỗ hương đá.

Hoa văn và kết cấu đặc trưng bàn thờ Ô xa cho nhà thờ họ

Bàn thờ Ô xa Cổ sử dụng nhiều chi tiết chạm theo phong cách truyền thống như:

• Rèm rơi ngậm đồng tiền.
• Rơi ngậm tiền Phúc.
• Mã nha thủng.
• Tùng – Trúc – Cúc – Mai.
• Phượng hóa.
• Rơi hóa cúc.

Toàn bộ các mảng chạm đều được đục lọng, tạo chiều sâu cho hoa văn và thuận tiện khi lắp kính phía sau.

Phân biệt Ô xa Cổ và giả Ô xa

Ngoài Ô xa Cổ truyền thống còn có giả Ô xa với cách tạo hình gọn hơn. Hai kiểu có những điểm khác nhau:

1. Ô xa Cổ đục lọng nhiều lớp, có canh bong.
2. Giả Ô xa đục nền đặc.
3. Ô xa Cổ có nhiều chi tiết cầu kỳ.
4. Giả Ô xa thuận tiện hơn khi vệ sinh.

Nhiều khách hàng trẻ chọn giả Ô xa bởi hình thức gọn và ít chi tiết, trong khi những gia đình yêu phong cách truyền thống vẫn ưu tiên Ô xa Cổ.

Kích thước cửa võng, câu đối và khám thờ cho nhà thờ họ

Bộ cửa võng được chế tác theo kích thước:

• Chiều dài: 3,08 m.
• Độ dày: 5 cm.
• Độ sa: 69 cm.

Các đầu nối đều được gia cố bằng chi tiết cá đầu nhằm giảm tình trạng nứt tại vị trí ghép. Khi lắp đặt, các thanh chỉ tiếp tục được dùng để che kín mối nối. Do chiều cao nhà thờ lớn, phần đuôi cửa võng được làm dài 2,17 m thay cho kích thước phổ thông 1,97 m. Gia chủ không dùng y môn. Hai bên cột lắp 2 đôi câu đối lòng máng:

• Đôi phía trong dài 2,55 m, vành 20 cm.
• Đôi phía ngoài dài 2,76 m, vành 21 cm.
• Độ dày toàn bộ 5 cm.

Gia đình chọn khám thờ nên toàn bộ khám được chế tác theo dạng tháo rời, thuận tiện cho công đoạn hoàn thiện và lắp đặt.

Kinh nghiệm bố trí bàn thờ và sập hầu trong nhà thờ họ

Khi thiết kế khu thờ tự trong nhà thờ họ, gia đình cần lưu ý:

1. Xác định chính xác chiều dài và chiều rộng gian thờ trước khi đặt hàng.
2. Bố trí sập hầu không che khuất dạ tiền của bàn thờ.
3. Tính toán chiều cao sập tương ứng với bàn thờ.
4. Cửa võng, câu đối và khám thờ cần đồng bộ với chiều cao công trình.
5. Chọn kiểu bàn thờ theo nhu cầu như Ô xa Cổ, vua sập thờ, Sập Sen, Mai Điểu hoặc Tứ Linh.

Theo chia sẻ, hơn 30 năm gắn bó với nghề chế tác đồ thờ giúp tích lũy kinh nghiệm qua từng công đoạn, từ chọn gỗ, gia công, lắp ghép đến hoàn thiện bàn thờ, sập hầu, cửa võng, câu đối và khám thờ. Từng chi tiết được kiểm tra cẩn thận nhằm giảm trầy xước, dập hoặc các lỗi làm ảnh hưởng đến giá trị của bộ đồ thờ.