1. Y môn phòng thờ là gì?
Từ “Y môn” gồm 2 chữ Hán:
- “Y” có nghĩa áo đảm nhiệm chức năng bày biện phủ ngoài;
- “Môn” có nghĩa cửa.
Hiểu đơn giản y môn chính là “lớp áo của cửa thờ” một tầng trưng bày được được cấu trúc phía trên lối vào gian thờ tạo ra thành vẻ trầm mặc, kính ngưỡng cùng chiều sâu quy luật tự nhiên trân trọng. Y môn thường làm từ vải, gỗ hoặc vật liệu tổng hợp tùy vào tầm vóc công trình. Dù chất liệu khác nhau, điểm chung là y môn vừa là nét điểm xuyết uy nghiêm, vừa nâng tầm điểm phân bổ tôn thờ giúp phân định ranh giới giữa góc tạo kiểu và nếp sống thường nhật.
Y môn và cửa võng 1
2. Cửa võng phòng thờ là gì?
Cửa võng là phần thẩm mỹ hóa cố định phía ngoài gian thờ thường làm bằng gỗ chạm trổ tinh xảo, sơn son thếp vàng. Khác với y môn, cửa võng ngoài chức năng đóng mở mà được gắn cố định ở phía trước chốn thờ tự như một cánh cửa mang ý nghĩa giúp tạo chiều sâu và giữ vẻ uy nghiêm cho gian chính. Cửa võng được đặt thấp hơn hoành phi, chạm khắc họa tiết rồng, phượng, tứ linh, chữ thọ, hoa sen… phô diễn phúc – lộc – thọ và đạo nghĩa sinh thành tầm quan trọng cũ của bậc sinh thành.
Y môn và cửa võng 2
3. Y môn và cửa võng phòng thờ có sự khác biệt ra sao?
| Tiêu chí | Y môn | Cửa võng |
|---|---|---|
| căn cứ | Phía trong, ngay trước ngai thờ hoặc cửa gian chính | Phía ngoài cùng, thấp hơn ngai thờ |
| Chức năng | Y môn có đặc tính linh hoạt, dễ dàng mở hoặc buông rèm có đặc tính linh hoạt | Cố định, không đóng mở |
| Chất liệu | Vải, gỗ, mây hoặc vật liệu làm nổi bật nhẹ | Chủ yếu bằng gỗ chạm khắc, sơn son thếp vàng |
| Ý nghĩa | Tạo sự mềm mại, uy nghiêm cho gian thờ | tượng trưng cho sự hộ tống, bảo tồn khí thiêng |
| Ứng dụng | Dùng nhiều trong nhà thờ, từ đường, chùa nhỏ | Thường xuất hiện ở đình, chùa, miếu lớn |
Y môn và cửa võng 3
4. Nhà thờ và chùa nên treo y môn hay cửa võng trước hoành phi ?
Y môn được treo ngay trước ngai thờ (ngự án). Ngày thường buông rèm xuống khi hành lễ hoặc tế tổ thì vén rèm lên – đảm nhận trọng trách khơi thông linh khí tổ tiên. Cửa võng lại được đặt ở phía ngoài cùng, ngay dưới hoành phi giúp phân định rõ ranh giới giữa gian thờ và phần tiền sảnh. Như vậy y môn nằm phía trong, cửa võng phía ngoài đồng thuận cân bằng để tạo dáng chốn riêng thờ tự thanh nghiêm và trọn gói.
Y môn và cửa võng 4
5. Vì sao y môn phòng thờ thường làm bằng gỗ?
Trước kia y môn chủ yếu làm bằng vải dễ thao tác đóng – mở. Tuy nhiên trong các chùa và nhà thờ hiện đại, y môn bằng gỗ ngày càng phổ biến vì:
- Gỗ bền đẹp, cẩn trọng hơn;
- Dễ chạm khắc họa tiết ưu việt thờ phụng;
- Giúp gian thờ thêm kiên cố và lịch lãm tôn thờ.
Dù vậy thông điệp thật sự của y môn không nằm ở chất liệu mà ở chức năng biểu trưng – “lớp áo của cửa thờ” biểu đạt lòng kính ngưỡng và sự vững chãi.
Y môn và cửa võng 5
6. Treo y môn và cửa võng phòng thờ như thế nào cho hợp lý?
- Y môn: Treo ngay phía trên ngai thờ hoặc cửa gian chính buông rèm ngày thường và vén lên khi cúng lễ.
- Cửa võng: Treo bên ngoài cùng, thấp hơn ngai thờ một chút giúp tạo tỉ lệ đồng nhất và không che khuất hoành phi.
- Lưu ý: Không treo y môn, cửa võng hoặc ảnh cao hơn ngai thờ (ỷ thờ) để tránh mất tương đồng định vị may mắn.
Y môn và cửa võng 6
7. Trong nhà thờ 3 gian decor y môn và cửa võng ra sao?
Ở nhà thờ ba gian thượng hạng thờ phụng,
- Gian giữa (gian chính) thường treo cửa võng,
- 2 gian bên Tả – Hữu treo y môn để làm bật lên vẻ đối xứng và nét trân quý.
Cách xây dựng ba gian trang trọng thờ phụng vừa tương hợp trang nhã vừa giữ được nét cổ truyền trong kiến trúc thờ tự miền Trung và Bắc Bộ. Y môn luôn đổi mới ở công năng của một tấm rèm hay vật liệu phối cảnh đơn thuần. Nó đóng địa vị sự ngăn cách giữa trần tục và thế giới phong cách sống tâm thức là “lớp áo” trọng thị điểm bố trí. Dù bằng vải hay gỗ, y môn luôn biểu thị tấm lòng kính trọng tổ tiên góp phần đảm bảo trí tuệ cội rễ sự an nhiên thờ cúng tinh tú thờ phụng của người Việt.
Y môn và cửa võng 7
.jpg "Chất liệu GỖ làm bàn thờ phù hợp")
