Quan niệm về thời gian thắp hương và việc hạ lễ trong tâm linh

Có một câu hỏi được gửi về chương trình: Nếu thời gian thắp hương không đủ, khi hương chưa cháy hết mà gia chủ đã hạ lễ thì có phạm vào điều cấm kỵ trong tâm linh hay không? Có người cho rằng điều đó giống như ông bà tổ tiên đang nhận lễ của con cháu nhưng bị lấy lại, từ đó gây ra những điều không may cho gia đình. Vậy thắp hương bao lâu thì hạ lễ mới đúng?

Đây là một câu hỏi khá tế nhị, bởi mỗi người có sự tìm hiểu và cách ứng xử khác nhau trong lĩnh vực tâm linh. Nếu chúng ta nghĩ đơn giản rằng thắp hương xong là mời ông bà tổ tiên về nhận lễ, sau đó chờ một khoảng thời gian rồi mới hạ lễ thì phần lớn mọi người vẫn cúng theo tinh thần như vậy.

Ngày xưa, trong gia đình tôi cũng từng có cách làm như thế. Tôi nhớ lúc bà nội tôi còn sống, mắt cụ rất kém, gần như không nhìn thấy. Khi bố tôi làm lễ cúng giỗ, cụ thường quan niệm rằng phải thắp hương từ sáng để mời bà về. Cụ khấn từ sáng, chờ đến ba tuần hương cháy hết mới hạ cỗ xuống.

Bởi vì cụ nghĩ rằng bà nội đã mất, nếu từ ngoài mộ về nhà thì phải đi từng bước, chống gậy, lần mò đường về. Nếu con cháu dâng cỗ lên mà các cụ chưa về tới nơi hoặc chưa kịp nhận lễ thì con cháu đã dùng hết rồi thì sẽ không đúng ý nghĩa. Vì vậy cụ thường thắp ba tuần hương từ sáng, đến trưa mới cho con cháu hạ lễ.

Đó là quan niệm của người xưa, khi nghĩ về thế giới tâm linh cũng giống như thế giới con người. Nhưng khi tìm hiểu sâu hơn thì chúng ta thấy rằng thế giới tâm linh không giống như con người đi lại trong đời sống thường ngày.

Người đã khuất cảm ứng thông qua tâm niệm chứ không phụ thuộc vào thời gian như con người

Chúng ta thường hình dung rằng ông bà cha mẹ phải đi từ nơi này đến nơi khác giống như người trần gian. Nhưng thực tế trong quan niệm tâm linh, khi chúng ta khởi lên một ý nghĩ, khi lòng thành hướng đến ông bà tổ tiên thì sự cảm ứng đã bắt đầu.

Điều đó cũng giống như chúng ta cầm một chiếc điện thoại. Khi muốn liên lạc với ai đó, chỉ cần bấm một nút là tín hiệu được truyền đi ngay, không phải chạy đến tận nơi để báo tin. Nếu không có điện thoại, chúng ta phải đi tìm, phải gặp trực tiếp, nhưng khi có tín hiệu kết nối thì chỉ trong thời gian rất ngắn đã có thể liên lạc.

Trong việc cúng khấn cũng vậy, khi chúng ta thành tâm nghĩ đến ông bà cha mẹ, tổ tiên, người đã khuất thì sự kết nối được tạo ra thông qua tâm niệm. Không phải chờ đến khi một nén hương cháy hết thì người đã khuất mới biết được.

Nhiều người vẫn nghĩ rằng phải chờ các cụ về ăn hết mâm cỗ, chờ đủ thời gian như người trần gian dùng bữa rồi mới được hạ lễ. Nhưng cách suy nghĩ đó xuất phát từ việc chúng ta lấy cách sinh hoạt của con người để áp dụng vào thế giới tâm linh.

Trong thực tế, ý nghĩa của việc dâng cúng không nằm ở việc ông bà cha mẹ nhận thức ăn theo nghĩa thông thường, mà nằm ở sự tưởng nhớ, lòng biết ơn và sự thành kính của con cháu.

Ý nghĩa của việc dâng cúng là tưởng nhớ, tri ân ông bà tổ tiên

Có những cuộc giao lưu, nhiều người từng đặt câu hỏi rằng khi con cháu mua đồ cúng, mua đồ mã, mua những vật phẩm dâng lên thì ông bà có biết hay không.

Nhưng theo quan niệm tâm linh, khi con cháu khởi ý định chuẩn bị lễ vật thì người đã khuất đã cảm ứng được. Có câu nói rằng tâm vừa khởi thì đã biết, bởi sự kết nối trong thế giới tâm linh không giống như việc gửi một món đồ ngoài đời rồi chờ người khác nhận.

Khi con cháu dâng cúng ông bà tổ tiên, điều quan trọng không phải là mâm cỗ lớn hay nhỏ mà là lý do chúng ta dâng cúng.

Có người dâng cúng để báo công với ông bà cha mẹ rằng con cháu ngày hôm nay đã trưởng thành, đã có cuộc sống tốt đẹp hơn. Bởi ngày xưa ông bà cha mẹ đã từng trải qua những tháng ngày khó khăn, vất vả, có khi phải làm lụng cực nhọc mới có được từng bữa ăn, từng hạt gạo, từng củ khoai.

Có những thời điểm cuộc sống thiếu thốn, áo không đủ ấm, cơm không đủ no. Nhưng nhờ sự hy sinh của ông bà cha mẹ mà con cháu hôm nay có điều kiện học hành, có công việc, có cuộc sống đầy đủ hơn.

Vì vậy khi dâng cúng, con cháu nhớ đến công lao ấy, thể hiện sự biết ơn, lòng thương nhớ và cầu mong ông bà tổ tiên được an lành. Đồng thời tự nhắc nhở bản thân phải sống tốt hơn, làm những điều thiện lành để hồi hướng công đức cho người đã mất.

Đó mới là ý nghĩa sâu sắc của việc cúng trong tâm linh.

Không phải chúng ta chỉ đơn giản dâng một mâm cỗ lên để nghĩ rằng ông bà về ăn xong rồi con cháu mới được lấy xuống. Nếu hiểu theo nghĩa đó thì việc cúng chỉ dừng lại ở vật chất bên ngoài mà chưa thể hiện được giá trị tinh thần bên trong.

Mâm cỗ cúng mang ý nghĩa tượng trưng cho lòng thành

Nếu cho rằng ông bà thực sự ăn theo nghĩa thông thường thì dâng một mâm cỗ các cụ sẽ ăn hết một mâm, dâng nhiều mâm thì sẽ dùng hết nhiều mâm. Nhưng trong quan niệm tâm linh, ông bà cha mẹ không còn thân thể như người đang sống để dùng thức ăn giống chúng ta.

Điều người đã khuất nhận được chính là lòng thành, sự nhớ ơn và tình cảm của con cháu.

Cũng giống như khi dâng cúng Phật, chư Phật và Bồ Tát không đói để ăn những lễ vật mà con người dâng lên. Điều được chứng minh ở đây là tấm lòng của người dâng cúng, là sự hướng thiện, là mong muốn làm điều tốt đẹp.

Việc dâng hương, hoa quả, lễ vật chính là cách con người thể hiện sự thành kính, giống như học trò báo cáo với thầy giáo rằng mình đã ghi nhớ lời dạy và cố gắng làm điều tốt.

Ông bà cha mẹ cũng vậy, lễ vật không phải để họ ăn theo nghĩa vật chất mà để thể hiện sự tri ân của người còn sống đối với người đã khuất.

Vì vậy khi cúng, điều quan trọng nhất vẫn là cái tâm. Nếu chỉ chú ý đến việc mâm cỗ phải lớn, phải đầy đủ nhưng không có sự thành kính thì ý nghĩa của việc cúng cũng không trọn vẹn.