1. Lịch sử và nguồn gốc Tháp Rùa
Tháp Rùa nằm trên một gò đất nhỏ giữa lòng Hồ Gươm, nơi loài rùa quý hiếm từng xuất hiện để phơi nắng và đẻ trứng. Chính vì vị trí đặc biệt này mà công trình được gọi là Tháp Rùa, song câu chuyện về lịch sử hình thành và nguồn gốc của tháp vẫn còn nhiều điều bí ẩn chưa được xác thực rõ ràng. Theo các tài liệu như Cổ tích và thắng cảnh Hà Nội của Doãn Kế Thiện và Lịch sử thủ đô Hà Nội của Trần Huy Liệu, Tháp Rùa được xây dựng vào cuối thế kỷ XIX, khoảng năm 1886 bởi Nguyễn Ngọc Kim thường gọi là Bá Hộ Kim với mục đích ban đầu là làm nơi an táng cha mình. Tuy nhiên công trình đã trở thành một công trình kiến trúc đặc trưng và an táng không thành. Nhiều nghiên cứu hiện đại, trong đó có nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc là truyền thuyết dân gian còn nhiều điểm chưa chính xác về mặt lịch sử.
Tháp Rùa xây vào cuối thế kỷ XIX, khoảng năm 1886 bởi Bá Hộ Kim.
2. Tháp Rùa Hồ Gươm thờ ai
Một câu hỏi được đặt ra là Tháp Rùa Hồ Gươm thờ ai. Thực tế chưa có tài liệu chính thức nào ghi rõ nhưng ban thờ bên trong tháp lại ẩn chứa linh khí huyền bí. Trên tầng ba có một cửa tròn nhỏ hướng về phía Đông, bên trong đặt một hương án vốn không khắc tên bài vị. Thờ thần Hồ hoặc thần Kim Quy – vị thần rùa vàng trong truyền thuyết Lý Thái Tổ trả gươm, khẳng định uy lực và sự che chở của Hồ Gươm. Một số tài liệu Pháp thế kỷ XIX cũng nhắc tới trước khi xây tháp, nơi đây từng có miếu thờ thần Hồ, tuy nhiên đến nay vẫn chưa có bằng chứng cụ thể để khẳng định thần Hồ đó có phải chính là thần Kim Quy hay không.
Tháp Rùa thờ thần Hồ hoặc thần Kim Quy theo truyền thuyết dân gian.
3. Bí ẩn số tầng Tháp Rùa
Về kiến trúc, Tháp Rùa là sự kết hợp hài hòa giữa phong cách phương Đông và kiến trúc phương Tây thời Pháp thuộc. Những chi tiết như vòm cửa kiểu Gothic, lan can tầng 2 và phần mái gợi hình ảnh trại lính phương Tây nhưng trên chóp đỉnh lại thể hiện rõ nét truyền thống Á Đông. Tháp có ba tầng chính, trong đó tầng một được chia thành ba gian với bốn cửa thông nhau, tầng 2 nhỏ hơn và lùi vào so với tầng một, tầng ba chỉ mở duy nhất một cửa tròn hướng về phía Đông và trên đó khắc chữ “Sơn Tháp”. Phía trên cùng của công trình có dạng vọng lâu, mỗi cạnh dài khoảng 2 mét. Chính số tầng và cách bố trí độc đáo hội tụ các các quan niệm phong thủy cổ truyền duy trì sự cân đối và hài hòa trong cảnh quan Hồ Gươm.
Tháp Rùa kết hợp kiến trúc phương Đông và phương Tây, nổi bật cửa Gothic và mái truyền thống.
4. Biểu tượng Tháp Rùa
Dù còn nhiều bí ẩn chưa được giải mã hoàn toàn về mục đích xây dựng, Tháp Rùa vẫn luôn là linh hồn tinh thần và văn hóa không thể tách rời của Hà Nội. Công trình vừa khẳng định nét kiến trúc độc đáo vừa là chứng nhân lịch sử hội tụ các những truyền thuyết dân gian đậm đà bản sắc Việt. Tháp Rùa Hồ Gươm thờ ai có thể chưa có câu trả lời rõ ràng nhưng sự hiện diện của bàn thờ trong tháp cho thấy lòng ngưỡng vọng các vị thần linh bảo vệ hồ hoặc những nhân vật huyền thoại như thần Kim Quy. Với vẻ đẹp kiến trúc kết hợp Đông – Tây cùng chiều sâu sử học và nhân văn sâu sắc, Tháp Rùa mãi mãi là minh chứng thiêng liêng, gắn bó mật thiết với tâm hồn và văn hóa của người Hà Nội.
Tháp Rùa là biểu tượng văn hóa, tinh thần, hội tụ các lịch sử và truyền thuyết Hà Nội.
