Người được nhận phần hương hỏa – tức phần tài sản lớn hơn từ cha mẹ để lại – phải gánh trách nhiệm thờ phụng tổ tiên là sự trao phúc – giao nghĩa giữa các thế hệ. Nếu nhận phần hơn mà bỏ bê hương khói, xem nhẹ thờ cúng thì đó là vô ơn với tổ tiên, trái đạo làm con. Người xưa có câu: “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, “Có lộc mà quên gốc, phúc chẳng còn lâu” – nghĩa là hưởng phúc mà quên ơn, sớm muộn gì phúc cũng tàn.
Con trưởng nhận phần hơn nhưng không chịu lập bàn thờ cúng có tội không?
Người thừa kế hương hỏa không thờ cúng là phạm tội bất hiếu. Tội bất hiếu không chỉ bị xã hội chê trách mà bị trời đất, tổ tiên quở phạt khiến gia đạo bất an, con cháu lận đận. Nếu người con trưởng không làm tròn nghĩa vụ, người em hoàn toàn có tư cách đứng ra đảm nhận thờ cúng. Ông bà nhìn vào tấm lòng không nhìn vào danh vị. Thành tâm ở đâu – linh ứng ở đó.
Khi anh em không thuận hòa, ai nên đứng ra lập bàn thờ ông bà?
Nếu các anh em hòa thuận, cùng cúng chung một nơi là điều tốt nhất vì “đồng lòng thì tổ tiên mới chứng”. Mặt khác nếu bất hòa thì mỗi người tự lập bàn thờ riêng cũng không sao quan trọng không phải mâm cao cỗ đầy mà là chân tâm tưởng nhớ ông bà. Thờ ở đâu cũng được, miễn không để lòng oán hận không vì tiền bạc mà làm đứt mạch hiếu nghĩa.
Con gái đã đi lấy chồng có được lập bàn thờ cha mẹ ruột không?
Con gái “xuất giá tòng phu” nên không được làm chủ thờ tự bên nhà mẹ đẻ. Thờ trong lòng thì không ai cấm. Con gái vẫn có quyền an trí lập bàn thờ nhỏ hoặc thắp hương tưởng nhớ cha mẹ trong những ngày giỗ, lễ Tết. Xã hội bình đẳng hơn – con nào có hiếu đều có quyền thờ cha mẹ dù là trai hay gái. Ông bà không xét giới tính chỉ xét tấm lòng hiếu thuận.
Nếu con trưởng tham lam nhận phần hơn mà vô tâm có gặp báo ứng không?
Dân gian nói: “Tham thì thâm, bất hiếu thì bần”. Người nhận phần nhiều mà sống vô tình, quên ơn, bỏ thờ sẽ tự cắt đứt phúc phần của dòng họ. Có người đời sống sung túc nhưng con cháu về sau tán gia, vô phúc – đó là nhân quả của sự vô hiếu.
Nếu con trưởng không thờ cúng, em út thay được không?
Bất cứ ai có tấm chân tình hiếu hạnh với tổ tiên đều đứng ra thờ cúng không nhất thiết phải là con trưởng. Ông bà chỉ cần con cháu nhớ đến, hương khói không tắt thì ở đâu cũng phù hộ. Thậm chí, nhiều gia đình chia nhau trách nhiệm – người lo phần mộ, người lo giỗ, người lo lễ – để giữ mạch hiếu thuận trong họ tộc.
Anh em bất hòa, mỗi người cúng riêng có mất phúc không?
Ông bà chứng tâm chứ không chứng lễ. Mỗi người cúng riêng, miễn không thù hận không tranh hơn thua. Tuy thế, đoàn kết cùng thờ chung một nhà vẫn là điều tốt nhất. Bởi nếu con cháu chia rẽ vì tài sản, tổ tiên dù được cúng cũng không an lòng mà phù hộ.
Chỉ cần giữ trong lòng lòng biết ơn và thương kính cha mẹ thì ở đâu cũng thờ. Nếu hãy gác lại hiềm khích, cùng lo giỗ chạp, chăm sóc phần mộ – vì hiếu nghĩa là sợi dây nối kết huyết thống. Người xưa nói: “Một giọt máu đào hơn ao nước lã.” Còn thờ được còn nhớ được – là còn phúc.
