1. Đặc điểm và chức năng Cửa võng phòng thờ
Cửa võng là phần trang trí nằm tại gian chính giữa trong đình, Nhà Thờ Họ hoặc tư gia, làm bằng gỗ với hoa văn chạm khắc công phu, đặt ngay dưới hoành phi hoặc phía trước ban thờ. Cửa võng tạo ranh giới giữa gian thờ và khu vực sinh hoạt, mang ý nghĩa che chở, bảo hộ và giữ vẻ tôn nghiêm cho chốn phụng sự. Tùy quy mô từng gian, cửa võng được chạm các đề tài rồng, phượng, Tứ Quý hay Ngũ Phúc, gửi gắm mong cầu phúc lộc, thịnh vượng và đạo hiếu.
Album ảnh trong bài: Phân biệt cửa võng đình VÀ tư gia
2. Phân biệt cửa võng đình VÀ tư gia khác nhau như thế nào?
Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Tố (Tạp chí Tri Tân, số 131, 24 Février 1944), cửa võng trong đình thường có kỹ thuật chạm khắc cầu kỳ với những tích:
- Lưỡng long triều nguyệt (2 con rồng chầu mặt nguyệt),
- Lục long ngự thiên (6 con rồng bay lên trời),
- Ngũ phượng hàm thư (5 con phượng ngậm thư).
Những họa tiết cao quý gợi quyền lực, sự linh thiêng cùng niềm tôn kính dành cho thần thánh. Trong nhà tư nhân hoặc nhà thờ họ, cửa võng lại hay gặp hình ngũ phúc (5 con dơi), phù dung (hoa sen), cây trĩ (chim trĩ đậu cành phù dung), liên áp (vịt bơi đầm sen), Mai Điểu (chim sẻ đậu cành mai). Các đề tài gần gũi hơn, gửi gắm mong cầu may mắn, hạnh phúc, trường thọ và đức hạnh, tạo sự cân đối giữa đời sống gia đình với đạo hiếu dân gian.
3. Vì sao nhiều tư gia thích chạm cửa võng phòng thờ lưỡng long chầu nguyệt?
Khi sự phân cấp phong kiến không còn như trước, nhiều gia đình chọn hoa văn rồng phượng để tăng vẻ uy nghi và trang trọng cho khu thờ. Dù vậy, rồng phượng vốn gắn với vua chúa, đình đền thờ thần. Trong dân gian, các đề tài như rồng hóa trúc, rồng mai hoặc ngũ phúc phù dung gần với không gian gia đình hơn, vừa mang ý nghĩa phong thủy vừa gợi nét thanh nhã. Việc chọn họa tiết nào còn tùy sở thích và nhận thức về truyền thống của từng gia chủ.
4. Ý nghĩa họa tiết chạm khắc trên cửa võng phòng thờ
- Ngũ phúc (5 con dơi): Gợi phúc – lộc – thọ – khang – ninh, năm điều lành lớn trong đời người.
- Cây trúc: Đại diện cho nam nhân, người quân tử, khí chất kiên trung và sự chính trực.
- Cây mai, hoa phù dung: Gợi hình ảnh nữ nhân, sự thanh khiết, mềm mại cùng đức hạnh.
- Cây tùng: Biểu trưng cho sức sống trường thọ, dẻo dai, thường đi cùng trúc và cúc trong bộ tứ quý.
- Hoa cúc: Đại diện cho phẩm hạnh và nét thanh cao.
Các họa tiết trên cửa võng thường kết hợp thành bộ tứ quý bốn mùa, gợi vòng tuần hoàn của thiên nhiên và mong ước cuộc sống viên mãn. Từ khi chế độ phong kiến chấm dứt, hoa văn trên cửa võng, y môn hay hoành phi không còn bị giới hạn bởi tầng lớp xã hội. Nghệ nhân và gia chủ được tự do chọn đề tài theo sở thích, miễn vẫn giữ vẻ trang nghiêm, cân đối và ăn nhập với mỹ thuật khu thờ. Nhiều nhà vẫn chuộng phong cách rồng phượng truyền thống, trong khi một số gia đình chọn ngũ phúc phù dung hoặc tứ quý để tạo vẻ nhẹ nhàng, thanh nhã. Phù dung là hoa sen, gợi sự thanh cao, thuần khiết và vĩnh cửu. Trên cửa võng, hoa phù dung thường xuất hiện cùng chim trĩ, liên áp hoặc mai điểu, tạo bố cục mềm mại và cân xứng. Hoa Sen Còn gắn với triết lý “gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”, biểu trưng cho tâm hồn trong sáng và đạo đức cao quý, rất gần gũi với mỹ thuật gian thờ tổ tiên.
