1. Số lượng đũa thờ trên mâm cỗ
“trần sao âm vậy”, mâm cỗ dâng lễ trên bàn thờ được sắp xếp tương tự như mâm cỗ trần gian nhưng có sự chắt lọc về ý nghĩa biểu tượng và nghi lễ. Trong đó, giá để đũa thờ là chi tiết nhỏ nhưng mang tượng trưng sâu sắc. Giá đũa được bày 5 đôi tượng trưng cho ngũ hành: Kim – Mộc – Thủy – Hỏa – Thổ biểu hiện cho sự cân bằng, hòa hợp của vũ trụ và âm dương. Nhiều người lầm tưởng rằng 5 đôi đũa tượng trưng cho 5 đời trong gia tộc là chưa chính xác. Trong nghi lễ, con số 5 mang ý nghĩa biểu tượng của ngũ hành chứ không dùng để đếm đời hay thế hệ.
2. Sự khác nhau giữa các vùng miền về số lượng đôi đũa
Các vùng miền có sự khác biệt nhẹ trong sắp đặt số lượng đũa trên giá thờ:
- Một vài phương án trường hợp địa phương đồng bằng Bắc Bộ: thường đóng 5 đôi đũa tượng trưng cho mâm cỗ 5 người và ngũ hành.
- Vài xã ven sông (như khu vực ven sông Hồng, sông Đáy): lại chỉ bày 4 đôi có thể do quan niệm “tứ phương hội tụ” hoặc để vốn dĩ thuộc về không gian của số chén bát truyền thống của vùng.
- Nhiều nơi chuyển sang bày 6 đôi đũa – vốn được định danh là chuẩn mới vừa vặn với tinh thần của mâm cỗ 6 người, đảm bảo cân đối và thuận mắt hơn khi bài trí trên mâm tròn hoặc bàn thờ.
Sự thay đổi giữa các vùng miền phản ánh tính linh hoạt của phong tục Việt vừa giữ hồn truyền thống vừa thích nghi với sinh hoạt và quy mô tế tự hiện đại.
3. Ý nghĩa bày 5 đôi đũa
Số lẻ (như 5) được coi là số sinh khơi nguồn cát tường cùng hạnh phúc. Bày 5 đôi đũa không chỉ tương ứng với ngũ hành – ngũ nhạc – ngũ vị mà thể hiện mong muốn hài hòa giữa con người với đất trời, âm với dương. Cỗ 5 người tượng trưng cho sự đủ đầy, trọn vẹn nhưng không dư thừa vừa vặn với tinh thần của tinh thần “kính nhi viễn chi” trong tế tự – tức là thành kính mà vẫn giữ sự chừng mực không phô trương.
Bạn tùy ý bày trí nhiều hơn 5 đôi đũa tùy vào:
- Phong tục từng địa phương,
- Số lượng chén bát và vị thần, tổ tiên được thờ,
- Tính chất của buổi lễ (lễ chính, lễ vọng, giỗ, kỵ hay cúng lễ hội).
Xét trên thực tế khi tăng số lượng đũa cần hiểu rõ ý nghĩa tượng trưng và giữ nguyên tắc hài hòa ngũ hành. Không nên bày tùy tiện vì phá vỡ bố cục mâm cỗ và sự cân đối tượng trưng trong nghi lễ.
4. Vị trí bày giá đũa thờ trên mâm cỗ
Tùy từng lễ nghi, giá đũa hoàn toàn có khả năng đặt tại:
- Giường Cầu – nơi bày mâm chính thường trong các lễ tế lớn.
- Thực Án – bàn bày lễ vật chính trong cúng tổ tiên tại gia.
Các cụ xưa thường bố trí giá đũa tương ứng với số chén, bát trên mâm, sao cho đều, cân đối và thuận tay khi dâng lễ còn bây tỏ đạo nghĩa hiếu đạo vẹn tròn và cẩn trọng.
Trước kia, giá đũa được làm bằng gỗ mít, gỗ gụ, sơn son thếp vàng hoặc chạm khắc đơn giản. Số lượng truyền thống là 5 đôi đũa nhưng nhiều gia đình nâng lên 6 đôi để giao thoa trọn vẹn cùng mâm cỗ 6 chén – tượng trưng cho 6 hướng: Đông, Tây, Nam, Bắc, Thượng, Hạ – nghĩa là trọn vẹn khắp vũ trụ. Dù thay đổi về hình thức, nguyên tắc cốt lõi vẫn giữ nguyên: Tôn trọng truyền thống, hiểu ý nghĩa biểu tượng giữ mâm cỗ cân đối – hài hòa – trang nghiêm.
Cúng tạ đất là gì ? Sống trên đất có hài cốt có ảnh hưởng gì không?
