Trong vũ trụ rộng lớn, không chỉ con người mà cả cây cỏ, loài vật và mọi sự vật đều vận hành theo quy luật luân hồi. Như người xưa vẫn nói: “Điều gì đến rồi sẽ đến,” vòng quay sinh tử là quy luật tự nhiên không thể tránh khỏi.
Luân hồi là gì?
Luân hồi (tiếng Phạn: samsara) là sự lưu chuyển không ngừng của sinh mệnh. Chữ “Luân” nghĩa là bánh xe, “Hồi” nghĩa là quay vòng tượng trưng cho vòng sinh tử liên tục trong sáu cõi: Trời, Người, A-tu-la, Súc sinh, Ngạ quỷ, Địa ngục. Phật giáo coi luân hồi không phải là lý thuyết trừu tượng mà là thực tại có thể chứng nghiệm thông qua luật nhân quả: mỗi hành động, lời nói, suy nghĩ đều tạo ra hậu quả. Vòng quay luân hồi tiếp nối con người và sinh vật qua nhiều kiếp với thân xác thay đổi nhưng thần thức – phần tinh thần của con người – vẫn tiếp tục luân chuyển tùy theo nghiệp lực đã tạo.
Luân hồi là vòng sinh tử liên tục sáu cõi theo nghiệp lực.
Tâm thức và nghiệp lực trong luân hồi
Ngoài thân xác vật chất, con người còn có tâm thức (Phật giáo gọi là Thọ, Tưởng, Hành, Thức). Khi thân xác tan rã, thần thức mang theo nghiệp sẽ tiếp tục chuyển kiếp. Nghiệp lành từ hành động, lời nói và suy nghĩ tốt sẽ dẫn đến tái sinh trong cảnh giới an lành như cõi Trời hay cõi Người trong khi nghiệp ác sẽ dẫn đến tái sinh ở những cõi đau khổ như Ngạ quỷ, Súc sinh hoặc Địa ngục. Tuy nhiên, mọi cảnh giới đều không vĩnh viễn; khi nghiệp cũ hết tác dụng, phúc báo hay khổ đau đều thay đổi theo nhân duyên và hành động hiện tại.
Nghiệp lực quyết định tái sinh vào cõi tốt hay xấu.
Vì sao con người phải trải qua luân hồi?
Nguyên nhân chính khiến con người phải luân hồi là để trả nghiệp – hoàn trả những hậu quả từ suy nghĩ, lời nói và hành động của các kiếp trước. Mỗi kiếp sống mới là cơ hội để cân bằng giữa thiện và ác, nâng cao đức hạnh, học hỏi và tu luyện. Một số quan điểm cho rằng con người được sinh ra để tu luyện nguyên thần, mỗi lần đầu thai ký ức tiền kiếp thường bị xóa, chỉ những bậc đại tu mới ghi nhớ được kiếp trước.
Con người luân hồi để trả nghiệp và tu luyện đức hạnh.
Sáu cõi luân hồi
Con người có thể đầu thai vào một trong sáu cõi tùy thuộc vào nghiệp lực: cõi Trời – hưởng phúc, sống sung túc; cõi A-tu-la – có phúc nhưng thường tranh đấu; cõi Người – kết hợp khổ và sướng thích hợp nhất để tu hành; cõi Súc sinh – chịu khổ, ngu si và bị lợi dụng; cõi Ngạ quỷ – đói khát không bao giờ thỏa mãn; cõi Địa ngục – chịu hình phạt do nghiệp xấu quá khứ.
Sáu cõi luân hồi: Trời, Người, A-tu-la, Súc sinh, Ngạ quỷ, Địa ngục.
Luân hồi và nhân duyên
Mối quan hệ giữa con người cũng được giải thích qua luân hồi. Duyên vợ chồng, bạn bè hay các mối quan hệ thường là kết quả từ kiếp trước. Vì vậy, khi gặp người có duyên, chúng ta nên trân trọng và cùng nhau vượt qua thử thách. Mọi hành động hiện tại sẽ ảnh hưởng đến hậu quả trong các kiếp sau, nhấn mạnh sự liên tục của nhân quả.
