Tư liệu xưa về thờ cúng Việt Nam có ghi nhận giá gương không?
Khi tìm hiểu về đời sống tín ngưỡng và nghi thức dân gian Việt Nam qua tư liệu cổ, có thể nhận thấy một số ghi chép từ thời phong kiến đã đề cập đến những vật dụng tương tự giá gương thờ. Trong đó, tác phẩm “Hải Nam Tạp Trước” của Thái Đình Lan, một vị tiến sĩ dưới triều Thanh, là nguồn tư liệu hiếm có liên quan đến nội dung này. Trong ký sự của mình, Thái Đình Lan kể lại quãng thời gian lưu lại Việt Nam và mô tả đời sống sinh hoạt, phong tục của người dân dưới thời vua Minh Mạng. Ở một đoạn ngắn, ông gián tiếp nhắc đến việc người Việt sử dụng giá gương thờ như một phần trong nghi lễ dân gian, cho thấy truyền thống phụng thờ tiền nhân và các đấng được tôn thờ trong gia đình.
Phong tục thờ cúng truyền thống Việt Nam
Bản Hải Nam Tạp Trước nói gì về giá gương?
Mặc dù Hải Nam Tạp Trước không mô tả cụ thể hình dáng hay cấu tạo của giá gương thờ, nhưng qua ngữ cảnh có thể nhận thấy đây là vật dụng có vai trò trong khu vực thờ tự của gia đình. Giá gương thờ được cho là nơi đặt linh vị, ảnh thờ hoặc các vật phẩm dùng trong lễ tế. Điều đó cho thấy sự coi trọng đối với tiền nhân trong mỗi gia đình, qua đó phản ánh lòng tôn kính dành cho các đấng được phụng thờ. Những ghi chép này cũng phần nào cho thấy sự giao thoa giữa tín ngưỡng dân gian và lễ nghi cổ truyền dưới thời phong kiến. Dù chỉ được nhắc đến gián tiếp, nội dung từ ký sự của Thái Đình Lan vẫn góp phần khẳng định giá gương thờ đã xuất hiện trong đời sống văn hóa Việt Nam thời Minh Mạng, phản ánh sự bền vững của tục thờ ông bà từ nhiều thế kỷ trước.
Bản Hải Nam Tạp Trước hiện không được lưu hành rộng rãi nhưng có thể tìm thấy bản dịch hoặc tư liệu liên quan tại các thư viện số và nguồn nghiên cứu về lịch sử, văn hóa Việt Nam và Trung Hoa thời cận đại. Một số nhà nghiên cứu và người sưu tầm tư liệu cho biết có thể tiếp cận bản sao hoặc bản dịch tại các kho lưu trữ văn hóa. Trong các ghi chép, tác giả đề cập đến hình thức thờ thần linh trong nhà và ngoài sân, chẳng hạn như thờ Cửu Thiên Huyền Nữ, phản ánh bức tranh tín ngưỡng đa dạng của người Việt, vừa mang màu sắc dân gian vừa gắn với tập tục bản địa.
Giá gương thờ trong các tư liệu xưa về thờ cúng ở Việt Nam 1
Thờ cúng tổ tiên và gia tiên được duy trì như thế nào trong Hải Nam Tạp Trước?
Theo các ghi chép trong Hải Nam Tạp Trước, tín ngưỡng thờ tự ở Việt Nam được chia thành ba nhóm chính: thờ thần linh của cộng đồng tại đền, miếu và đình làng; thờ thần linh cùng ông bà trong gia đình; và thờ thần linh ngoài trời tại sân hoặc dưới cây hương. Trong sinh hoạt của mỗi gia đình, hoạt động tưởng nhớ ông bà được xem là một phần không thể thiếu. Đặc biệt, các ghi chép còn đề cập đến sự coi trọng đối với cha mẹ bên vợ, phản ánh đạo lý kính trọng người lớn tuổi và đề cao nghĩa tình.
Trong nhiều gia đình xưa, không nhất thiết phải lập bài vị riêng. Người ta có thể viết câu đối hoặc ghi tên húy của tổ tiên dán trên vách nhà, kết hợp cùng bát hương để thay cho linh vị. Ngoài ra, các tư liệu từ thế kỷ XVIII còn cho thấy tục ghi rõ ngày giỗ, nơi an táng và tên hiệu của tổ tiên, phản ánh sự cẩn trọng trong nếp thờ phụng của người Việt.
Giá gương thờ trong các tư liệu xưa về thờ cúng ở Việt Nam 3
