Câu đối thờ “Tại thiên thành tượng, tại địa thành hình. Duy Thánh mạc tri, duy Thần mạc tắc” có nguồn gốc từ Kinh Dịch (易經), cụ thể trong phần Hệ từ truyện (繫辭傳), phản ánh triết lý vũ trụ và nhân sinh sâu sắc. Nội dung câu đối thể hiện rằng: trên trời hình thành các “tượng” — tức hiện tượng, dấu hiệu hay biểu tượng như nhật nguyệt, tinh tú, khí tượng; dưới đất hình thành nên hình thể tức vạn vật cụ thể, hữu hình. Câu “Duy Thánh mạc tri” nhấn mạnh bậc Thánh nhân không chấp vào tri thức phân biệt, đạt được sự thông hiểu tự nhiên; “Duy Thần mạc tắc” chỉ bậc Thần không bị ràng buộc bởi khuôn phép, ứng biến linh hoạt theo đạo lý trời đất. Diễn nghĩa tổng quát của câu đối là: Trên trời thành tượng, dưới đất thành hình, chỉ có Thánh nhân và Thần minh thuận theo Đạo mà thông suốt thiên địa, không bị tri thức hay quy tắc giới hạn.
Câu đối “Tại thiên thành tượng, Duy Thánh mạc tri” diễn đạt tư tưởng vũ trụ và nhân sinh: “Có trời và đất mới hình thành vạn vật; có Thánh và Thần mới sinh sự hiểu biết và định khuôn phép cho đời.” Mỗi chữ trong câu đối không chỉ mang giá trị ngôn ngữ mà còn chứa đựng triết lý sâu sắc về vũ trụ, thánh thần và nhân sinh, phản ánh tinh thần tôn trọng đạo trời, đề cao công đức của thánh thần và sự hài hòa giữa vũ trụ và con người.
Về giá trị văn hóa, câu đối này không chỉ là vật trang trí hay câu chữ thông thường mà còn là minh chứng cho chiều sâu tư tưởng, sự tinh tế trong ngôn ngữ và triết lý giáo hóa của người xưa. Nó biểu thị truyền thống tôn trọng tri thức, đạo lý, đồng thời giáo dục con người về mối quan hệ hài hòa giữa trời, đất, thánh thần và nhân sinh, góp phần bảo tồn tinh thần và tri thức Hán Nôm qua các thế hệ.
Gợi ý mẫu bàn thờ đẹp:
câu đối Tại thiên thành tượng tại địa thành hình Duy Thánh mạc tri duy Thần mạc tắc 2
